Resultados de busca de A
a [a]
a ele;
nós;
dela.
a dúpẹ́ [a dúpé]
obrigado.
a lùpa [a lùpa]
nós matamos por um golpe pesado.
a ṣọ̀rọ̀ màgbèsì [a xôrô mâbêssì]
rádio.
àà! [ââ!]
ah!.
ààbò [ââbô]
cobertura;
refúgio.
ààbọ̀ [ââbô]
meio.
àádọ́rin [âádórin]
setenta.
àádọ́run [âádórun]
noventa.
àádọ́ta [âádóta]
cinquenta.
àádọ́ta ọ̀kẹ́ [âádóta ôké]
milhão.
àádọ́talénígba [âádótaléníba]
duzentos e cincoenta.
àádùn [âádùn]
aromatizante;
sabor.
ààfin [ââfin]
castelo;
palácio.
aago ìpènìyàn [aago ìpênìân]
campainha.
àájin [âádjin]
escuridão;
profundidade da noite;
escuridão;
silêncio profundo.
aájò [aádjô]
consideração.
aájò sí àlejò [aádjô sí âledjô]
hospitalidade.
àáké [âáké]
machadinha; {uma ferramenta semelhante a um machado, com uma lâmina arqueada em ângulo reto com o cabo, usada para cortar ou moldar grandes pedaços de madeira.}
enxó;
machado.
àáké itulẹ [âáké itulé]
picareta.
ààlà [ââlâ]
área;
fronteira;
limite.
ààlà amúṣeékà [ââlâ amúxeékâ]
unido.
ààlàoko [ââlâoko]
cará branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
àále [âále]
lepra {Um talismã colocado em bens expostos à venda, árvores frutíferas, etc, para evitar de ser adulterado Acredita-se que o talismã fará com que o infortúnio caia sobre quem rouba bens assim marcados.}
talismã.
àálífábẹ́ẹ̀tì [âálífábéêtì]
alfabeto.
àánú [âánú]
clemência;
compaixão;
leniência;
misericórdia;
pena;
piedade.
àápọn [âápón]
assiduidade;
diligência;
indústria;
inquietação;
persistência;
ocupado aqui e ali.
àáràgbá [âárâbá]
erva botão;
Planta Eclipta alba (L.) Hassk., Fam.Asteraceae
erva de touro
Planta Tridax procumbens L., Fam.Asteraceae.
àáràsá [âárâssá]
bissaque
Planta Bridelia micrantha (Hochst) Baill., Fam.Euphorbiaceae.
àárẹ̀ [âárê]
fadiga;
fraqueza;
enfado;
exaustão;
langor.
ààrẹ [ââré]
generalíssimo;
presidente.
ààrẹ̀ [âârê]
pneu.
ààrẹ alaṣá [ââré alaxá]
capitão.
ààrẹ̀ ilẹ̀ gùùsú áfríkà [âârê ilê gùùssú áfríkâ]
presidente da áfrica do sul.
ààrẹ ọ̀nà kakaǹfò [ââré ộnâ kakanfô] {Título semelhante a um marechal de campo, conferido ao maior soldado e mais tático.}
generalíssimo.
àárin [âárin]
centro;
meio.
àárin ìlú [âárin ìlú]
centro da cidade.
àárín ọjà [âárín ódjâ]
praça.
àárín òkè méjì [âárín ôkê médjì]
vale.
àárín-óru [âárín-óru]
meia-noite.
àárọ̀ [âárô]
aurora;
manhã.
ààrò [âârô]
forno.
ààrọ̀ [âârô]
sinônimo.
àáro kùtù [âáro kùtù]
amanhecer.
ààrún [âârún]
enfermidade.
ààrùn ayọ́kẹ́lẹ́ [âârùn aiókélé]
gripe.
ààrùn ẹ̀dọ̀fóro [âârùn êdôfóro]
pneumonia.
ààrùn ọkàn [âârùn ókân]
ataque do coração.
àásà [âássâ] {som}
celebração; {som}
festividade; {som}
performance comemorativa.
ààṣẹ [ââxé]
certamente;
muito bem!;
amém!
de acordo.
ààṣẹ! [ââxé!]
que assim seja!.
aáwọ̀ [aáuô]
conflito.
àáyan [âáian]
perseverança;
persistência.
àáyán [âáián]
barata.
ààyè [ââiê]
oportunidade;
espaço;
painel;
volume.
ààyè àárín ẹyọ ọ̀rọ̀ [ââiê âárín éió ôrô]
espaçamento entre caracteres.
ààyè àkọ́wò [ââiê âkóuô]
painel de pré-visualização;
painel de visualização.
ààyè àkùnàyàn [ââiê âkùnâiân]
localização padrão.
ààyè ibi ìpamọ́ tó wà nílẹ̀ [ââiê ibi ìpamó tó uâ nílê]
memória disponível.
ààyè-iṣẹ́ [ââiê-ixé]
área de trabalho;
espaço de trabalho.
abà [abâ]
loja;
armazém;
armazenamento;
celeiro.
àba [âba]
incubação.
àbá [âbá]
idéia;
proposta;
um tapa com a palma das mãos;
sugestão
figueira
Planta Ficus spp. L., Fam.Moraceae.
àbá ọ̀dán [âbá ôdán]
figueira
Planta Ficus natalensis Hochst., Fam.Moraceae.
àbá òwú [âbá ôuú]
algodão descaroçado.
abàfẹ̀NAGÔ [abâfê]
pata de vaca;
Planta Bauhinia forficata Link., Fam.Fabaceae
Planta Piliostigma thonningii (Schum.) Milne-Redh., Fam.Fabaceae
pata de vaca rosa;
Planta Bauhinia blakeana L., Fam.Fabaceae
pata de vaca roxa;
Planta Bauhinia purpurea L., Fam.Fabaceae
araticum do brejo
Planta Bauhinia reticulata DC., Fam.Fabaceae.
àbáfù [âbáfù]
fortuna;
sorte;
destino.
abaiyéjẹ [abaiédjé]
pessoa intrometida;
um intrometido.
àbàjà [âbâdjâ]
certas marcas faciais entre o povo yoruba.
àbájẹ [âbádjé]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
abàlákọ̀ṣẹ [abâlákôxé]
falsa moscadeira
Planta Monodora myristica Dunal, Fam.Annonaceae.
àbáláyé [âbáláié]
tradicional.
àbàlé-àbàlé [âbâlé-âbâlé]
contínuo.
abálòdéfẹ̀ [abálôdéfê]
carrapicho beiço de boi
Planta Desmodium canum (Gml.) Schinz et Thell., Fam.Fabaceae.
àbamọ̀ [âbamô]
argiloso;
barrento
oleiro.
àbámọ̀ [âbámô]
doloroso;
mortificação;
reflexão;
remorso.
àbámọdáNAGÔ [âbámódá] (o que você deseja, você faz)
folha da fortuna
Planta Kalanchoe pinnata (Lam.) Pers., Fam.Crassulaceae Sin. de Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken.
abánidíje [abánidídje]
rival.
abánigbé obinrin [abánibé obinrin]
companheira de quarto.
abánigbé ọkùnrin [abánibé ókùnrin]
companheiro de quarto.
abanijẹ́ [abanidjé]
caluniador;
desprezador.
abánirojọ́ [abánirodjó]
promotor.
abániṣe [abánixe]
coadjutor;
ajudante;
colega de trabalho.
abániṣiṣe [abánixixe]
coadjutor;
ajudante;
colega de trabalho.
àbápò [âbápô]
maca.
àbàrá [âbârá]
tapa.
àbàrà [âbârâ]
tipo de comida feita com massa de feijão fradinho ou miúdo.
àbàrá òkéNAGÔ [âbârá ôké]
baunilha de nicuri;
Planta Vanilla palmarum (Salzm. ex Lindl.) Lindl. 1840, Fam.Orchidaceae
baunilha verdadeira
Planta Vanilla planifolia Jacks. ex Andrews, Fam.Orchidaceae.
àbàrá ọwọ́ [âbârá óuó]
um tapa com a palma das mãos.
àbárò [âbárô]
deliberação;
conselho.
àbàsílẹ̀ [âbâssílê]
alguém que fala;
alguém que previne.
àbàtà [âbâtâ]
lagoa;
brejo.
àbàtàn [âbâtân] (Orixá do Brejo)
abatan.
àbàwọ́n [âbâuón]
local;
mancha;
borrão;
defeito.
abayọ̀mi [abaiômi] (Encontro da Alegria em mim) {boneca negra, que traz o significado de felicidade ou alegria}
abayomi.
abẹ [abé]
canivete;
lamina de navalha; {Instrumento dotado de lâmina dupla, curta, larga e com ponta afiada, us. freq. em pequenas cirurgias}
lanceta;
navalha;
bisturi.
abẹ́ [abé]
em posição inferior;
sob os pés;
sob;
inferior
orgão genital.
àbẹ̀ [âbê]
aquele que pede.
abẹ ìfárí [abé ìfárí]
navalha.
abẹbẹ [abébé]
leque.
abẹ̀bẹ [abêbé]
acusador;
defensor;
um advogado;
um conselheiro.
abẹ̀bẹ̀ kòNAGÔ [abêbê kô] (não é abẹ̀bẹ̀)
tira teima
Planta Polyscias guilfoylei L.H.Bailey, Fam.Araliaceae.
abẹ̀bẹ̀ kosiNAGÔ [abêbê kossi] (falso abẹ̀bẹ̀)
tira teima
Planta Polyscias guilfoylei L.H.Bailey, Fam.Araliaceae.
abẹ̀bẹ̀ onina [abêbê onina]
ventilador.
abẹ̀bẹ̀ ọ̀ṣún [abêbê ôxún] (Leque de ọ̀ṣún)
erva capitão
Planta Hydrocotyle bonariensis Lam., Fam.Apiaceae.
abẹgi [abégi]
lenhador.
abẹ́ìko [abéìko]
capim-andrequicé
Planta Leersia hexandra Sw., Fam.Poaceae.
àbẹ̀jẹ́ [âbêdjé]
manga africana
Planta Irvingia gabonensis (Aubry-Lecomte ex O'Rorke) Baill., Fam.Irvingiaceae.
abẹ́ko [abéko]
capim-andrequicé
Planta Leersia hexandra Sw., Fam.Poaceae.
àbẹ́là [âbélâ]
vela;
candeeiro.
abẹ́le [abéle]
doméstico.
abẹ́lẹ̀ [abélê]
privado;
secreto;
subterrâneo;
no subsolo;
ocultamente;
privativamente;
secretamente.
àbẹ́lẹ̀ [âbélê]
um estilo de penteado feminino.
abẹ́nà ìmọ̀ [abénâ ìmô]
informante
informante.
abẹnilori [abénilori]
carrasco.
abẹ́òkúta [abéôkúta] {A maior cidade e capital do Estado de Ogun no sudoeste da Nigéria}
abéokuta.
abère [abêre]
idólatra.
abẹrẹ [abéré] {Culto do Orò}
sacerdote.
abẹ́rẹ́ [abéré]
agulha
akuamma
Planta Picralima nitida (Stapf) T. Durand & H. Durand 1909, Fam.Apocynaceae.
abẹ́rẹ́ olọ̀ko [abéré olôko] (Agulha do Fazendeiro)
picão preto
Planta Bidens pilosa L., Fam.Asteraceae.
abẹ́rẹ́-àlugbe [abéré-âlube]
alfinete.
abẹ́rẹ́-ojọ̀ [abéré-odjô]
abre caminho;
Planta Lygodium venustum Sw., Fam.Lygodiaceae
samambaia de poço
Planta Thelypteris sp., Fam.Thelypteridaceae.
abẹ̀rin [abêrin]
um ridículo.
abẹrọ [abéró]
espátula.
abéròdéfẹ̀ [abérôdéfê]
carrapicho beiço de boi;
Planta Desmodium canum (Gml.) Schinz et Thell., Fam.Fabaceae {é uma planta perene muito variável. Geralmente bastante ramificada, pode ser ereta ou prostrada, com caules que podem variar de herbáceos a lenhosos e persistentes. Pode ter apenas alguns centímetros de altura ou, ocasionalmente, atingir até 2 metros de altura e se assemelhar a uma árvore. É frequentemente usada como planta medicinal, especialmente na Índia, onde é colhida em grandes quantidades na natureza para uso local e também para comércio.}
pega-pega
Planta Desmodium gangeticum (L.) DC., Fam.Fabaceae.
abéròdéfẹ̀ gidi [abérôdéfê gidi]
desmodium ramosissimum
Planta Desmodium ramosissimum G.Don, Fam.Fabaceae.
abéṣùmulè [abéxùmulê]
adorador do mal.
àbẹ̀tẹ́lẹ̀ [âbêtélê]
suborno;
pedir antecipadamente.
abí [abí]
aquilo que possui;
em possessão.
àbí [âbí]
ou.
abiamọ [abiamó]
uma mãe com um bebê.
abídí [abídí] {alfabeto}
letra;
alfabeto.
àbìdunNAGÔ [âbìdun]
noz de cola
Planta Cola verticillata (Thonn.) Stapf., Fam.Sterculiaceae
Planta Cola heterophylla (P.Beauv.) Schott & Endl., Fam.Sterculiaceae.
àbígbẹ̀yìn [âbíbêín]
irmão mais novo.
abíirunpo [abíirunpo]
maracujá selvagem
Planta Passiflora foetida L., Fam.Passifloraceae.
àbíkẹ́hìn [âbíkérrìn]
caçula.
abíkolo [abíkolo]
erva botão
Planta Eclipta alba (L.) Hassk., Fam.Asteraceae.
àbíkú [âbíkú] (Nascido para morrer)
abiku.
abilá [abilá]
aquele que possui marcas ou cicatrizes, principalmente, no rosto.
abilékọ [abilékó]
mulher;
uma mulher casada.
abílẹ̀rẹ́ wẹ́rẹ́ [abílêré uéré]
alface selvagem africano
Planta Lactuca Capensis Thunb., Fam.Asteraceae Sin. de Lactuca inermis Forssk..
abímbọ́lá [abímbólá] {Yorùbá}
especialista em língua.
àbíníbí [âbíníbí]
hereditário;
natural;
original.
abínú [abínú]
fúria;
raiva.
abíọ́dún [abíódún] (Nascido durante um festival)
abiódun.
abíọ́lá [abíólá] (Nascido na estrada)
abióla.
abíọ́nà [abíónâ] (Nascido na estrada)
abióna.
abìsowó funfun [abìssouó funfun] (Fruto Branco do Dinheiro)
ampelocissus bombycina
Planta Ampelocissus bombycina (Bak.) Planch, Fam.Vitaceae.
àbitọ́lá [âbitólá] (Nascido para a riqueza)
cambará vermelho
Planta Lantana camara L., Fam.Verbenaceae.
abíyá [abíiá]
axila;
sovaco.
abiyamọ [abiamó]
uma mãe com um bebê.
abìyẹ́ [abìé]
ave;
pássaro.
abo [abo]
feminino;
animal fêmea;
moça;
mulher.
abò [abô]
escudo.
abọ́ [abó]
caneca;
quartinha;
taça;
tigela de estanho.
àbo [âbo]
nocha;
Planta Parinari curatellifolia Planch., Fam.Chrysobalanaceae
araticum da areia
Planta Annona senegalensis Pers., Fam.Annonaceae.
àbó [âbó]
linguado.
àbò [âbô]
defesa;
proteção;
abrigo;
refúgio.
àbọ [âbó]
volta;
regresso.
àbọ̀ [âbô]
metade.
abo adìẹ [abo adìé]
galinha.
abo ajá [abo adjá]
cadela.
abo dòdo [abo dôdo]
cata de ôbô
Planta Tabernaemontana pachysiphon Stapf, Fam.Apocynaceae.
abo ẹmidò [abo émidô]
nêspera selvagem
Planta Uapaca guineensis Müll.Arg., Fam.Phyllanthaceae.
abo èrùwà [abo êrùuâ]
capim
Planta Andropogon tectorum Schumach. & Thonn., Fam.Poaceae.
abo ẹ́ṣin [abo éxin]
égua.
àbo ìdòfún [âbo ìdôfún]
nocha
Planta Parinari curatellifolia Planch., Fam.Chrysobalanaceae.
abo kìnìún [abo kìnìún]
leoa.
abo làbẹlàbẹ [abo lâbélâbé]
capim dandá
Planta Fuirena umbellata Rottb., Fam.Cyperaceae.
abo màlúù [abo mâlúù]
vaca.
abọ nlá tí a nbọ́ ojú tàbí tí a wẹwọ́ sí [abó nlá tí a nbó odjú tâbí tí a uéuó sí]
pia.
abó ọkà [abó ókâ]
pacote de milho.
àbò ọmọ [âbô ómó]
figueira
Planta Ficus Mucoso Welw., Fam.Moraceae.
àbọ̀ òṣùpá [âbô ôxùpá]
crescente.
àbò òsúpè [âbô ôssúpê]
alafia barteri
Planta Alafia barteri Oliv., Fam.Apocynaceae.
abo pẹ́pẹ́yẹ [abo pépéié]
pata.
abo yúnyún [abo iúniún]
aspilia helianthoides
Planta Aspilia helianthoides (Schumach. & Thonn.) Oliv. & Hiern, Fam.Asteraceae.
abo-lákọ̀ṣín [abo-lákôxín]
falsa moscadeira;
Planta Monodora myristica Dunal, Fam.Annonaceae
noz-moscada africana
Planta Monodora tenuifolia Benth., Fam.Annonaceae.
abo-ọ̀gànwó [abo-ôgânuó]
andirobinha
Planta Carapa procera DC., Fam.Meliaceae.
abọ̀gibọpẹ́ [abôgibópé] (Adorador da árvore da palmeira)
pagão;
idólatra.
abọ̀gún [abôgún]
adorador de ògún.
abojàjà [abodjâdjâ]
caruru da bahia
Planta Corchorus aestuans L., Fam.Tiliaceae.
abọ́máfọ [abómáfó]
equipamento.
abọmalẹ̀ [abómalê] {Culto Egúngún}
sacerdote.
aboni funfun [aboni funfun]
capim natal
Planta Melinis repens (Willd.) Zizka, Fam.Poaceae.
abọpa [abópa] {Culto Egúngún Ọpa}
devoto.
àbọpa [âbópa] {alimentado para abate}
engordado.
abọrẹ [abóré] {Culto Egúngún Ọpa}
sacerdote.
abọ̀rìṣà [abôrìxâ]
pagão;
idólatra.
aborọ̀ [aborô]
orixá masculino.
abọrò [abórô]
devoto do orixá oro.
àbọ́rúbọyè [âbórúbóiê]
palavra manifestada (dita) pelo feitor religioso, quando está realizando uma feitura de orixá e/ou a um trabalho religioso, para que o sacrifício seja aceito e abençoado.
àbòsí [âbôssí]
decepção;
desonestidade;
falsificação;
fraude.
àbòsì [âbôssì]
miserável;
pobre;
ser miserável;
destapar.
àbòṣùlọ̀lọ̀ [âbôxùlôlô]
rinorea dentata
Planta Rinorea dentata (P.Beauv.) Kuntze, Fam.Violaceae.
aboyún [aboiún]
mulher grávida.
abujá-ọ̀na [abudjá-ôna]
estrada;
pista;
rua transversal.
àbùjẹ [âbùdjé]
tubarão.
abuké [abuké]
corcunda.
abukọ́n [abukón]
benção;
incremento.
àbùkù [âbùkù]
deficiência;
deformidade;
desgraça;
escassez;
falha;
defeito;
padrão.
àbukun [âbukun]
feiúra.
àbùlà [âbùlâ]
adulteração;
diluição.
abúlé [abúlé]
aldeola;
cabana.
àbùlẹ̀ [âbùlê]
remendo.
abùmọ́ [abùmó]
exagero.
àbùmu [âbùmu]
objeto usado para beber.
abúni [abúni]
aquele que repreende ou censura;
depreciador;
repreensor;
reprovador.
abúra [abúra]
jurista
tomador de juramento.
abúra eke [abúra eke]
pessoa que jurou falso.
àbúrò [âbúrô]
irmã mais nova;
irmão mais novo
cadete; {mais jovem}
parente.
àbúrò obìnrin [âbúrô obìnrin]
irmã mais nova.
àbúrò ọkùnrin [âbúrô ókùnrin]
irmão mais novo.
àbùta [âbùta]
borboleta.
àdá [âdá]
facão;
cutelo.
àdába [âdába]
aquele que tenta;
movedor;
proponente;
sugestor.
àdàbà [âdâbâ]
pomba;
pombo.
àdàbà-ṣùṣu [âdâbâ-xùxu]
pomba branca.
àdábọní [âdábóní]
a responsabilidade sobre si mesmo;
auto-suposição.
adádé [adádé]
portador da coroa;
rei.
àdàdé [âdâdé]
consequência;
resultado.
adádó [adádó]
isolamento.
adága [adága]
nada.
adágbà [adábâ]
aventureiro.
àdágbá [âdábá]
ermitão.
adágbé [adábé]
jequiriti
Planta Abrus precatorius L., Fam.Fabaceae.
adágún [adágún]
lagoa;
piscina;
lago.
adáhunṣe [adárrunxe] {Ifá}
sacerdote.
adájọ́ [adádjó]
crítico
árbitro;
juiz;
magistrado.
adákẹ́dájọ́ [adákédádjó]
alguém que julga silenciosamente.
àdàlù [âdâlù]
liga.
àdàlú bàbà [âdâlú bâbâ]
bronze.
àdámálèṣe [âdámálêxe]
alardeador;
alguém incapaz de se gabar.
adamí [adamí]
suspiro.
àdámọ̀ [âdámô]
heresia.
adámọ̀ràn [adámôrân]
assessor;
conselheiro;
sugestor.
àdán [âdán]
morcego.
adánidá [adánidá]
natural.
adánilóró [adánilóró]
aquele que aflige;
um algoz.
àdàpè [âdâpê]
apelido.
àdàpọ̀ [âdâpô]
aliança;
mistura;
união.
adárà [adárâ]
monopólio.
àdáràn-ńla [âdárân-unla]
criminoso.
adáwìn [adáuìn]
colateral.
adáwínwín [adáuínuín]
ehretia cymosa
Planta Ehretia cymosa Thonn., Fam.Boraginaceae.
ade [ade]
árvore sopa
Planta Myrianthus arboreus P.Beauv., Fam.Cecropiaceae.
adé [adé]
coroa.
àdé [âdé]
chegada.
adé baáyàni [adé baáiâni] {Também chamada de coroa de Dadá, usada por Dadá durante seu exílio.}
coroa de baayani.
adébàjó [adébâdjó] (A coroa retornou de uma jornada)
adébájó.
adéda [adéda]
cunhador de moedas.
adẹdò [adédô]
pescador.
adéfẹ́mi [adéfémi] (A coroa me ama)
adéfémi.
adẹgba [adéba]
coletor de camarão.
adẹ̀gún [adêgún]
pescador.
àdéhùn [âdérrùn]
negociação;
acordo;
ligados;
pacto;
tratado.
àdéhùn ìyálé [âdérrùn ìálé] {contrato}
arrendamento.
adẹja [adédja]
pescador.
adélabú [adélabú] (A coroa cruzou por águas profundas)
adélabú.
adèlé [adêlé]
deputado;
quem age por uma pessoa.
adèlé-ọba [adêlé-óba]
governador interino;
tenente;
regente.
adélébọ [adélébó]
uma mulher casada;
uma mulher velha.
adéníji [adénídji] (A coroa tem refugio)
adéniji.
adéníyi [adéníi] (A coroa tem dignidade)
adéniyì.
adéọlá [adéólá] (Coroa da riqueza)
adeola.
àdèpọ̀ oríke egungun [âdêpô oríke egungun]
ligamento.
àdẹrẹNAGÔ [âdéré]
jambo
Planta Syzygium guineense Wall., Fam.Myrtaceae.
adérẹ̀mí [adérêmí] (A coroa me consolou)
adéremi.
adẹ́rùbani [adérùbani]
terrorista
terrorista.
adẹ́rùpọkọ̀ [adérùpókô]
alguém que carrega o veículo.
adẹ́ṣẹ̀ [adéxê]
pecador.
adéṣínà [adéxínâ] (A coroa (ou rei) abre o caminho.)
adesina.
adẹ́tẹ̀ [adétê]
leproso.
adéwálé [adéuálé] (A coroa chegou em casa)
adéwalé.
adéyínká [adéìnká] (A corora me rodeia)
adeinka.
àdí [âdí]
não obstante;
embora;
loção; {obtido a partir da semente de frutos da palmeira}
óleo branco
capim navalha
Planta Rhynchospora corymbosa (L.) Britton, Fam.Cyperaceae.
àdídùn [âdídùn]
saboroso;
doçura.
adìẹ [adìé]
galinha.
adìẹ odò [adìé odô]
gaivota.
adìẹ sísin [adìé síssin]
aves domésticas.
adìẹ sísun [adìé síssun]
galinha assada.
adìẹ-odò [adìé-odô]
ave aquática.
adífá [adífá]
um consultor de ifá.
adíkálà [adíkálâ]
animal malhado.
adilu igi tí a fí nsọdá irà tàbí odò [adilu igi tí a fí nsódá irâ tâbí odô]
jangada.
àdìmọ́ ńlá [âdìmó unlá]
grande abraço.
adimu [adimu]
grampo.
àdìmù [âdìmù]
oferenda.
adin agbọn [adin abón]
óleo de coco.
adirẹ [adiré]
galinha doméstica.
àdìrẹ [âdìré]
pano tingido africano.
adirẹ-dò [adiré-dô]
ave aquática.
adirẹ-ìrana [adiré-ìrana]
uma ave morta na morte de uma pessoa é como o seu passaporte para o mundo invisível.
àdirẹ́sì [âdiréssì]
endereço.
àdirẹ́sì ìtàkùn àgbayé [âdiréssì ìtâkùn âbaié]
endereço de email.
àdirò [âdirô]
circulo familiar.
àdìrò [âdìrô]
forno.
adití [adití]
pessoa surda.
adìyẹ [adìé]
galinha.
àdíyelé [âdíielé]
avaliador.
àdó [âdó] {utilizada para manter encantos, frequentemente oferecidos como talismãs}
cabaça pequena.
àdó ìgbá [âdó ìbá]
cabaça
Planta Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Fam.Cucurbitaceae.
àdògán [âdôgán]
fogão.
àdọ̀n [âdôn]
beleza;
doçura;
graça;
sabor.
àdóomú [âdóomú]
carpolobia
Planta Carpolobia lutea G.Don, Fam.Polygalaceae.
adóṣú [adóxú]
cochlospermum
Planta Cochlospermum planchonii Hook.f., Fam.Cochlospermaceae.
adòṣùNAGÔ [adôxù]
aquele que recebeu o oxu.
adóṣùṣù [adóxùxù]
cochlospermum
Planta Cochlospermum planchonii Hook.f., Fam.Cochlospermaceae.
adọ́ta [adóta]
cinquenta.
àdótì [âdótì]
invasão.
adótini [adótini]
invasor.
adua [adua]
súplica.
adúbú ọ̀ràn [adúbú ôrân]
árbitra;
medianeira;
árbitro;
medianeiro.
àdúgbò [âdúbô]
favela;
vizinhança;
bairro.
àdùn [âdùn]
beleza;
doçura;
fragrância;
graça;
sabor.
ãdùn [aadùn]
bolo.
adún ìgbádùn [adún ìbádùn]
luxúria.
adun-ireke [adun-ireke]
açúcar.
adupẹ [adupé]
obrigado.
àdúrà [âdúrâ]
oração;
reza;
súplica;
rogar.
àdúrà alẹ [âdúrâ alé]
oração da noite.
àdúrà ẹbẹ [âdúrâ ébé]
petição;
rogação.
àdúrà ìsìnkú [âdúrâ ìssìnkú]
oração do enterro.
àdúrà òwúrọ̀ [âdúrâ ôuúrô]
prece de manhã.
adúró fúnní [adúró fúnni]
fiança;
fiador.
àfà [âfâ]
limba
Planta Terminalia superba Engl. & Diels, Fam.Combretaceae.
afahọ́nlá [afarrónlá]
aquele que dá voltas com a língua.
afàjò [afâdjô]
gergelim
Planta Sesamum radiatum Schumach. and Thonn., Fam.Pedaliaceae.
afàkájù [afâkádjù]
dama da noite
Planta Ipomoea involucrata P. Beauv., Fam.Convolvulaceae Sin. de Ipomoea pileata Roxb.
Planta Ipomoea alba L., Fam.Convolvulaceae.
afákalè [afákalê]
bredo fino
Planta Trianthema portulacastrum L., Fam.Aizoaceae.
afárá [afárá]
ponte;
pier;
viaduto.
afàrà [afârâ]
limba
Planta Terminalia superba Engl. & Diels, Fam.Combretaceae.
àfara [âfara]
descuido.
afárá àsorọ̀ [afárá âssorô]
ponte pênsil.
afàrà dúdú [afârâ dúdú]
parasol
Planta Terminalia ivorensis A. Chev., Fam.Combretaceae.
afárá oyin [afárá oin]
favo de mel.
àfarawé [âfaraué]
imitação.
afárun [afárun]
cabeleireira.
afàyàwọ́ [afâiâuó]
répteis.
àfe [âfe]
araticum do brejo
Planta Annona glabra L., Fam.Annonaceae.
àfẹ̀ẹ́ [âfêé]
grandiúva
Planta Trema Orientalis (L.) Blume, Fam.Cannabaceae.
àfẹ̀ẹ́rí [âfêérí]
grandiúva
Planta Trema Orientalis (L.) Blume, Fam.Cannabaceae.
afẹ́fẹ́ [aféfé] {Mensageiro do Orixá Oya}
o vento
ar;
espírito;
oxigênio;
vento.
afẹ̀fẹ̀ afẹyika [afêfê aféika]
redemoinho de vento.
afẹ́fẹ́ ilẹ̀ [aféfé ilê]
clima.
afẹ̀fẹ̀ jẹ̀jẹ̀ [afêfê djêdjê]
brisa.
afẹ̀fẹ̀ òjìji [afêfê ôdjìdji]
rabanada;
rajada;
rajada de vento.
àfẹ́jú [âfédjú]
almejar.
afẹ́lóru [afélóru] (As bruxas não se atrevem a pousar sobre ele)
cróton
Planta Croton zambesicus Mull. Arg, Fam.Euphorbiaceae.
àfẹ́mọ̀júmọ [âfémôdjúmó]
manhã;
crepúsculo
crepúsculo.
àfẹ̀mọ́njú [âfêmándjú]
amanhecer.
afẹ́ni [aféni]
pleioceras barteri
Planta Pleioceras barteri Baill., Fam.Apocynaceae.
àfẹni [âféni]
amante;
pretendente.
àfẹ́rẹ̀ [âférê] (Folha do Vento)
grandiúva
Planta Trema Orientalis (L.) Blume, Fam.Cannabaceae
Planta Trema micrantha (L.) Blume, Fam.Cannabaceae.
afẹ̀ṣẹ́jà [afêxédjâ]
pugilista.
afèsì [afêssì]
reator.
àfẹ́sọ́nà [âféssónâ]
pessoa noiva;
noiva
noivo.
àfẹtán [âfétán]
sinceridade;
amor perfeito.
àfi [âfi]
a não ser que;
exceto.
àfibí [âfibí]
a não ser que;
exceto.
àfikún [âfikún]
adicional;
extra;
adição;
aditivo; {construção}
extensão.
àfikún ìrékọjá [âfikún ìrékódjá] {custo}
inflação.
àfín [âfín]
albino.
afíngbá [afínbá]
escultor de cabaça.
afinjú [afindjú]
limpeza;
pessoa elegante.
afirika [afirika]
áfrica.
àfiwéra [âfiuéra]
comparação.
àfiyèsí [âfiêssí]
aviso.
àfọ̀ [âfô]
lamaçal em que o porco chafurda.
àfọ́bàjẹ́ [âfóbâdjé]
aniquilação;
derrubada;
destruição total.
afọ̀dà kun [afôdâ kun]
pintor.
afọ̀dà kun obìnrin [afôdâ kun obìnrin]
pintora.
àfọ́foro [âfóforo]
cortiça de madeira
grandiúva
Planta Trema Orientalis (L.) Blume, Fam.Cannabaceae.
àfọ́foro àfẹ̀ [âfóforo âfê]
grandiúva
Planta Trema Orientalis (L.) Blume, Fam.Cannabaceae.
àfóforo ìgbàlódé [âfóforo ìbâlódé]
amargoseira
Planta Melia azedarach L., Fam.Meliaceae.
àfóforo òyìnbò [âfóforo ôínbô]
amargoseira
Planta Melia azedarach L., Fam.Meliaceae.
àfọ́foro òyìnbò [âfóforo ôínbô]
nim
Planta Azadirachta indica A. Juss, Fam.Meliaceae.
àfọ́jù [âfódjù]
cego;
pessoa cega.
àfojú-inú-wò [âfodjú-inú-uô]
imaginativo.
àfojúdi [âfodjúdi]
atrevido;
audácia;
insolência;
obstinação;
ousadia;
petulância;
ar superior;
descaramento;
insulto.
àfojúsọ́nà [âfodjússónâ]
prospecto.
àfòmọ́ [âfômó]
contagioso;
parasita
visco branco;
Planta Viscum album L., Fam.Viscaceae (parasita)
erva de passarinho
Planta Phthirusa abdita S.Moore, Fam.Loranthaceae Sin. de Phthirusa stelis (L.) Kuijt
erva de passarinho
Planta Struthanthus flexicaulis (Mart. ex Schult. f.) Mart., Fam.Loranthaceae
erva de passarinho
Planta Phoradendron crassifolium (Pohl ex DC.) Eichler, Fam.Santalaceae.
afọmúbọ́mọ [afómúbómó]
mamífero.
àfọ̀n [âfôn]
espelina falsa;
Planta Clitoria guianensis (Aubl.) Benth., Fam.Fabaceae
Planta Clitoria ternatea L., Fam.Fabaceae
fruta pão africana;
Planta Treculia africana Decne., Fam.Moraceae
araticum da areia
Planta Annona senegalensis Pers., Fam.Annonaceae.
afọ̀nàhàn obìnrin [afônârrân obìnrin]
diretora.
afọ̀nàhàn ọkùnrin [afônârrân ókùnrin]
diretor.
àfónífójì [âfónífódjì]
vale.
àfonífojì ńlá [âfonífodjì unlá]
ravina.
àfọ̀njá [âfôndjá]
bomba.
àfópiná [âfópiná]
inseto voador;
mariposa.
afọranmọ [afóranmó]
acusador;
perseguidor.
àfọṣẹ [âfóxé]
adivinhação;
conjetura;
divinação;
predição;
adivinho;
palpite;
presságio;
pressentimento;
prognóstico;
vaticínio;
predizer.
afọṣọ [afóxó]
lavadeira.
àfòtà [âfôtâ]
visão defeituosa;
meio cego.
afọwọ́kọ́ [afóuókó]
o ato de roubar astucioamente;
roubando.
àfọwọ́ṣe [âfóuóxe]
manual.
àfòyemọ̀ [âfôiemô]
abstrato.
afún lẹ́hìn [afún lérrìn]
nocha
Planta Parinari curatellifolia Planch., Fam.Chrysobalanaceae.
afúnnu [afúnnu]
pessoa arrogante e vaidosa.
afúnnu [afúnnu]
alardeador;
ostentador.
àfúnpọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọkọ́ sójú ọ̀nà [âfúnpô ôpôlópô ókó sódjú ônâ]
engarrafamento.
afura [afura]
pessoa suspeita.
àga [âga]
cadeira;
assento
gôfer
Planta Musanga cecropioides R.Br. & Tedlie, Fam.Urticaceae.
àga alápá ńlá [âga alápá unlá]
poltrona.
àga ìdúró wàásù [âga ìdúró uâássù]
púlpito.
àga ìkòwé [âga ìkôué]
carteira.
àga iyàrá [âga iârá]
cadeira de quarto.
àga oni tìmùtìmù fún enìkan [âga oni tìmùtìmù fún enìkan]
poltrona.
àga-igi [âga-igi]
dabema
Planta Piptadenia africana Hook.f., Fam.Fabaceae Sin. de Piptadeniastrum africanum (Hook.f.) Brenan..
àga-pósi [âga-póssi] {caixa longa com tampa onde o corpo de um morto é colocado para ser enterrado; caixão, esquife}
ataúde; {caixa ger. oblonga, de madeira, em que se enterram os mortos.}
féretro.
àgàbàgebé [âgâbâguebé]
falsidade;
hipocrisia;
trote;
fingimento;
hipócrita.
àgàbàgebé [âgâbâguebé]
burla;
desonestidade;
fraude;
trapaça;
embuste;
engano.
àgàbàgebé [âgâbâguebé]
estratagema;
impostura;
manha;
mentira;
truque;
artifício;
dolo;
logro.
àgàbàgebé [âgâbâguebé]
dissimulador;
embusteiro;
impostor.
agada [agada] {sabre de lâmina recurva}
cimitarra;
espada curta;
espada curva;
sabre de lâmina recurva.
àgàdà [âgâdâ]
cabana;
choupana;
barracão;
telheiro.
àgádágogo [âgádágogo]
cadeado.
agake [agake]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
àgáko [âgáko]
banana santcho
Planta Uvaria chamae P. Beauv., Fam.Annonaceae.
àgálamàṣa [âgálamâxa]
enganador;
hipócrita.
àgálàmọ̀ṣá [âgálâmôxá]
desonestidade;
fraude;
embuste;
engano;
ilusão;
logro.
àgálàmọ̀ṣá [âgálâmôxá]
estratagema;
impostura;
artifício.
àgálàmọ̀ṣá [âgálâmôxá]
embusteiro;
impostor.
agamágọ̀ [agamágô]
malva branca
Planta Waltheria indica L., Fam.Sterculiaceae.
agamáyàn [agamáiân]
picão preto
Planta Bidens pilosa L., Fam.Asteraceae.
àgàn [âgân]
mulher estéril.
àgàn egbò [âgân ebô]
ébano yorùbá
Planta Diospyros monbuttensis Gürke, Fam.Ebenaceae.
agándan [agándan]
inhame da costa
Planta Dioscorea cayennensis Lam., Fam.Dioscoreaceae.
àgànẹrigbo [âgânéribo]
gloriosa dos jardins
Planta Gloriosa simplex L., Fam.Colchicaceae Sin. de Gloriosa superba L..
aganjú [agandjú]
palácio.
aganjù [agandjù]
floresta;
selva;
deserto;
lugar selvagem;
sertão.
aganjù-igbó [agandjù-ibó]
profundidade de uma floresta de madeira;
uma densa floresta.
àgànni [âgânni]
depreciador.
agánrán [agánrán] {Verde}
papagaio.
agánran-mọ̀yàn [agánran-môiân]
picão preto
Planta Bidens pilosa L., Fam.Asteraceae.
agara [agara]
aborrecimento;
tumulto.
agára [agára]
coelho europeu.
àgàrọ [âgâró]
cólicas uterinas.
àgàṣù [âgâxù]
copioso;
enorme;
volumoso.
àgbá [âbá]
romanzeiro
Planta Punica granatum L., Fam.Punicaceae
casco; {militar}
morteiro;
tonel;
barril.
àgbà [âbâ]
idoso;
adulto;
masculinidade.
àgbá ìbomi [âbá ìbomi]
cilindro.
àgbá ìwẹ̀ gbàngbàn [âbá ìuê bânbân]
banheira.
àgbá nlá [âbá nlá]
tanque.
agbá odó [abá odó]
timbó
Planta Tephrosia vogelii Hook.f., Fam.Fabaceae.
àgbá omi [âbá omi]
barril de água.
àgbá omigbígbóná [âbá omibíbóná]
depósito de água quente.
àgbà-àgbà [âbâ-âbâ]
anciões;
assembléia dos anciãos;
patriarcas;
uma companhia de homens velhos.
agbà-lokàn [abâ-lokân]
distrair.
agbaà [abaâ]
fava de xangô
Planta Entada gigas (L.) Fawc. & Rendle, Fam.Mimosaceae.
àgbáàrín [âbáârín] {fruto}
corda iplé
Planta Dioclea reflexa Hook.f., Fam.Fabaceae.
àgbàbọ̀ [âbâbô]
criança adotada
pensionista.
agbada [abada]
gamela;
louça;
tina;
artefato de barro;
cocho;
desabrigado;
vaso.
àgbádá [âbádá]
beca; {usado por homens em grande parte da África Ocidental e, em menor grau, no norte da África}
manto largo de mangas largas;
roupão
vestuário.
agbáde [abáde]
limpador;
varredor;
varredor de rua.
àgbàdo [âbâdo]
milho
Planta Zea mays L., Fam.Gramineae.
àgbàdo ẹṣin [âbâdo éxin]
capim de rola
Planta Eragrostis ciliaris (L.) R. Br., Fam.Gramineae.
àgbàdo funfun [âbâdo funfun]
milho branco
Planta Zea mays L., Fam.Gramineae.
àgbàdo kékeré [âbâdo kékeré]
milho alho
Planta Zea mays L., Fam.Gramineae.
àgbàdo pupa [âbâdo pupa]
milho roxo
Planta Zea mays L., Fam.Gramineae.
àgbádú [âbádú]
mamba negra.
àgbàdùlúmọ̀ [âbâdùlúmô]
caluniador;
difamador.
àgbàgbà [âbâbâ]
anciões.
agbagba ẹyẹlé [ababa éiélé]
pombo manchado.
àgbágbò [âbábô]
deserção;
rejeição.
àgbáiyé [âbáié]
universo.
agbaja [abadja]
banda;
faixa;
cinto.
àgbàjọ [âbâdjó]
assembléia;
comunidade;
congregação;
massa;
multidão.
àgbàjọ nlá ti ìṣiré [âbâdjó nlá ti ìxiré]
estádio.
àgbàjọ-erékùṣu [âbâdjó-erékùxu]
arquipélago.
àgbákò [âbákô]
acidente;
infortúnio;
infortúnio súbito.
àgbákú [âbákú]
uma estrutura para transportar uma carga.
àgbàlá [âbâlá]
adulto; (Orixá do Quintal) {identificados nas Escrituras de Ifá como o irmão mais novo do Deus da Agricultura (Òrìsà Oko).}
agbalá
jarda
varanda;
jardim murado;
pátio;
pátio; {área}
quintal.
àgbàlà [âbâlâ]
uma estrutura para transportar uma carga.
àgbàlágbà [âbâlábâ]
adulta;
adulto.
agbàláya [abâláia]
sedutor.
àgbàlẹ [âbâlé]
hedranthera;
Planta Hedranthera Barteri (Hook. F.) Pichon, Fam.Apocynaceae
girassol mexicano
Planta Tithonia diversifolia (Hemsl.) A. Gray, Fam.Asteraceae.
àgbálùmọ̀ [âbálùmô]
maçã estrela branca
Planta Chrysophyllum albidum G. Don, Fam.Sapotaceae.
àgbálùmọ̀ ọ̀lọ́mọ [âbálùmô ôlómó]
maçã estrela branca;
Planta Chrysophyllum albidum G. Don, Fam.Sapotaceae
abiu
Planta Pouteria caimito (Ruiz & Pav.) Radlk., Fam.Sapotaceae.
agbami [abami]
a corrente de um rio;
alto mar.
agbãndu [abaandu]
víbora.
agbani [abani]
ajudante;
apaziguador;
libertador.
agbani nímọ̀ràn [abani nímôrân]
consultora;
consultor.
agbánirè [abánirê]
alfarroba africano
Planta Parkia biglobosa (Jacq.) Benth., Fam.Fabaceae.
àgbánréré [âbánréré]
rinoceronte.
àgbaóNAGÔ [âbaó]
embaúba;
Planta Cecropia palmata Willd., Fam.Moraceae
embaúba branca
Planta Cecropia hololeuca Miq., Fam.Cecropiaceae
embaúba branca
Planta Cecropia peltata L., Fam.Urticaceae.
agbára [abára]
capacidade;
energia;
força;
habilidade;
influência;
inspiração;
intensidade;
solidez;
validade; {efeito}
impacto;
poder;
poderio;
potencial;
prestígio.
agbàrà [abârâ]
baluarte;
barricada;
fortificação de madeira;
paliçada.
àgbàrá [âbârá]
inundação;
torrente.
agbára àṣẹ́ [abára âxé]
autoridade.
agbára ìjánu [abára ìdjánu]
controle.
agbára ìpẹ́títí [abára ìpétítí]
durabilidade.
agbára ìrọ́lù [abára ìrólù]
impulso.
agbára kíkọ̀ [abára kíkô]
veto.
agbára láti ṣiṣẹ́ [abára láti xixé]
eficiência.
agbára mọ́nọ́mọ̀nọ̀ [abára mánómânô]
voltagem;
volt.
agbára ọgbọ́n [abára óbón]
nervo.
àgbàrá òjò [âbârá ôdjô]
tempestade;
tempestade de raios e trovões;
trovoada.
agbára-káká [abára-káká]
apenas.
agbárí [abárí]
caveira;
coroa da cabeça;
couro cabeludo;
crânio.
agbárí ẹtù [abárí étù] (Crista da Pintada)
alafia barteri
Planta Alafia barteri Oliv., Fam.Apocynaceae.
àgbárí òbúkọ [âbárí ôbúkó]
anis do mato
Planta Clausena anisata (Willd.) Hook.f. ex Benth., Fam.Rutaceae.
agbaro àáyá [abaro âáiá]
fruta do milagre
Planta Synsepalum dulcificum (Schumach. & Thonn.) Daniell, Fam.Sapotaceae.
àgbásá [âbássá]
anis do mato
Planta Clausena anisata (Willd.) Hook.f. ex Benth., Fam.Rutaceae.
àgbàsọ ọ̀rọ̀ [âbâssó ôrô]
boato.
àgbàtọ́jú [âbâtódjú]
cuidadora
o trabalho de uma enfermeira.
agbàwọ̀ [abâuô]
gôfer
Planta Musanga cecropioides R.Br. & Tedlie, Fam.Urticaceae.
àgbáyun [âbáiun]
fruta do milagre
Planta Synsepalum dulcificum (Schumach. & Thonn.) Daniell, Fam.Sapotaceae
baga.
agbe [abe]
galinhola
Espécime Scolopax rusticola, Fam.Scolopacidae.
agbè [abê]
cabaça
Planta Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Fam.Cucurbitaceae.
agbẹ [abé]
cabaça {cabaça inteira e revestida de uma rede de malha, usada como instrumento musical} .
àgbẹ̀ [âbê]
camponesa
agricultor;
agrônomo;
camponês;
fazendeiro;
granjeiro;
lavrador.
agbẹ̀bí [abêbí]
parteira.
àgbébọ̀ [âbébô]
galinha velha.
àgbẹ̀de dudu oko [âbêde dudu oko]
picão preto
Planta Bidens pilosa L., Fam.Asteraceae.
agbédègbẹ́yọ̀ [abédêbéiô]
tradutora;
tradutor.
agbẹ́dọ̀ [abédô]
não;
nunca.
agbèdù [abêdù]
estômago.
àgbègbè [âbêbê]
área;
periferia;
proximidade;
arredores;
distrito;
perímetro.
àgbègbè ẹ̀hìn odi ìlú [âbêbê êrrìn odi ìlú]
subúrbio.
àgbègbè iìú [âbêbê íú]
cercania.
agbégi [abégi]
entalhador.
agbẹjọ́rò [abédjórô]
jurista;
procuradora;
advogado;
procurador
procurador.
agbẹkẹleni [abékéleni]
dependente;
vassalo.
agbẹ́kọ̀ [abékô]
carpinteiro naval;
construtor de canoas.
àgbékọ́ [âbékó]
dobradiça.
agbẹkuta [abékuta]
cortador de pedras;
escultor.
àgbélebú [âbélebú]
atravessado;
contrário;
oposto;
rabugento;
através;
de lado a lado;
desfavoravelmente;
cruz;
fraude;
trapaça;
crucifixo;
cruzeiro;
riscar.
àgbéléèbú [âbéléêbú]
cruzamento.
agbélẹ̀gbundà [abélêbundâ]
pessoa semi-educada.
agbemọ [abemó]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
agbẹnà [abénâ]
carpinteiro;
gravador.
àgbéré [âbéré] {morto}
coisa demais; {morto}
superabundância.
àgbèrè [âbêrê]
imoral; {desejo}
luxúria; {morto}
meretriz;
prostituta; {sexual}
rameira; {sexual}
desejo.
agbérigbédè [abéribédê] (Levantamos a cabeça e conheçamos a língua)
guanandi
Planta Symphonia globulifera L.f., Fam.Clusiaceae.
àgbérù [âbérù]
móvel.
agbẹsan [abéssan]
vingador.
agbẹ́ye [abéie]
melão d'água
Planta Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai, Fam.Cucurbitaceae.
agbigi [abigi]
marceneiro.
àgbo [âbo]
maceração fria de ervas.
àgbò [âbô]
carneiro.
àgbò ẹran [âbô éran]
manada.
àgbò ẹran tí ó ti ṣáko [âbô éran tí ó ti xáko]
curral.
àgbo ìbẹ̀rẹ̀ [âbo ìbêrê]
banho de iniciação.
àgbo odò [âbo odô]
inhame branco
Planta Dioscorea alata L., Fam.Dioscoreaceae.
àgbo ọmọdé [âbo ómódé]
infusão medicinal.
àgbo-àgùtàn [âbo-âgùtân]
redil.
agbo-ilé [abo-ilé]
pátio;
quadrilátero.
àgbodò [âbodô]
inhame branco
Planta Dioscorea alata L., Fam.Dioscoreaceae.
agbóguntí [abóguntí]
invasor.
agbòjò [abôdjô]
guarda-chuva.
àgbọ́làNAGÔ [âbólâ] (Folha da Vida Longa)
mata-pasto
Planta Senna obtusifolia (L.) H.S.Irwin & Barneby, Fam.Fabaceae.
agbolé [abolé]
chefe de família.
agbólógun [abólógun]
militar.
agbọmọlọ́wọ́ibi [abómólóuóibi]
espada de são jorge
Planta Sansevieria trifasciata Prain., 1903, Fam.Asparagaceae
Planta Sansevieria liberica Gérôme & Labroy, Fam.Asparagaceae.
agbọ́n [abón]
marimbondo.
agbọ̀n [abôn]
cesto.
àgbọn [âbón]
côco
Planta Cocos nucifera L., Fam.Arecaceae.
àgbọ̀n [âbôn]
queixo.
àgbọn enídú [âbón enídú]
palmeira abânico
Planta Borassus aethiopum Mart., Fam.Arecaceae.
àgbọn ẹyẹ [âbón éié]
palmeira abânico
Planta Borassus aethiopum Mart., Fam.Arecaceae.
àgbọn gàmbàrí [âbón gâmbârí]
palmeira abânico
Planta Borassus aethiopum Mart., Fam.Arecaceae.
àgbọn igbó [âbón ibó]
palmeira abânico
Planta Borassus aethiopum Mart., Fam.Arecaceae.
agbọ́n nlá [abón nlá]
vespão.
àgbọn ọ̀dàn [âbón ôdân]
palmeira abânico
Planta Borassus aethiopum Mart., Fam.Arecaceae.
àgbọn olódú [âbón olódú]
palmeira abânico
Planta Borassus aethiopum Mart., Fam.Arecaceae.
àgbọn onídú [âbón onídú]
palmeira abânico
Planta Borassus aethiopum Mart., Fam.Arecaceae.
àgbọngbọ̀n [âbónbôn]
carrapicho de carneiro
Planta Pupalia lappacea (L.) Juss, Fam.Amaranthaceae.
agbọ̀nla [abônla]
balaio.
àgbọ̀nrín [âbônrín]
veado.
àgbọnyín [âbónìn]
árvore do caril
Planta Murraya koenigii (L.) Sprengel, Fam.Rutaceae.
àgbọnyìn [âbónín]
dabema
Planta Piptadenia africana Hook.f., Fam.Fabaceae Sin. de Piptadeniastrum africanum (Hook.f.) Brenan..
àgbọ̀rín [âbôrín]
veado.
agbòrùn [abôrùn]
guarda-chuva.
agbòrùn ìbẹ́sílẹ̀láti inú ọkọ̀ òfúrufú láìfarapa [abôrùn ìbéssílêláti inú ókô ôfúrufú láìfarapa]
pará-quedas.
agbọ́tararẹ̀ [abótararê]
sensualista;
uma pessoa egoísta.
agbọ́tí [abótí]
copeiro;
mordomo.
àgbọya [âbóia]
surdez fingida.
àge [âgue]
chaleira;
bule.
àgẹ̀ [âgê]
tambor.
agẹdẹmgbẹ [agédémbé]
espada de lâmina larga;
sabre.
àgègè [âgêgê]
machadinha
akuamma
Planta Picralima nitida (Stapf) T. Durand & H. Durand 1909, Fam.Apocynaceae.
àgègè-arinNAGÔ [âgêgê-arin]
akuamma
Planta Picralima nitida (Stapf) T. Durand & H. Durand 1909, Fam.Apocynaceae.
agẹmọ [agémó] (O camaleão)
agémó
julho
camaleão.
agẹmọ okun [agémó okun]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
agẹmọkun [agémókun]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
agere [aguere] {em que Ifa é colocado}
tigela.
agẹrẹ [agéré]
aguéré.
àgéré [âguéré]
um dançarino perna de pau;
um homem muito alto.
agétí [aguétí]
homem orelhudo.
agídí [agídí]
cabeça dura;
intencional;
intratável;
teimoso;
perversidade;
pessoa implacável;
voluntarioso.
àgìdì [âgìdì]
tecido de lona yorùbá.
àgìdì [âgìdì] {também conhecido como Eko, é um prato tradicional nigeriano feito de milho ou amido de milho. Este pudim macio e gelatinoso é um acompanhamento versátil para vários pratos nigerianos. Fácil de preparar, oferece um delicioso sabor da culinária nigeriana.}
refeição preparada de milho indiano
um alimento básico.
agini [agini]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
àgìnipà [âgìnipâ]
um antigo boné de veludo
inhame da costa
Planta Dioscorea cayennensis Lam., Fam.Dioscoreaceae.
aginiṣọ [aginixó] {termo utilizado pelos adoradores de Ọṣùn em substituição à palavra Ìgbín por interdito religioso}
caracol.
aginito [aginito]
inhame da costa
Planta Dioscorea cayennensis Lam., Fam.Dioscoreaceae.
aginjù [agindjù]
selva;
deserto;
lugar selvagem.
ago [ago] {acondicionamento de pílulas}
caixa pequena;
xícara;
cálice;
copo;
jarro.
agọ́ [agó]
barraca;
cabana;
choupana;
casebre;
pavilhão;
tabernáculo.
agọ̀ [agô]
estupidez;
mortalha;
tolice.
àgo [âgo]
hora;
relógio.
àgò [âgô]
gaiola;
balaio;
cesto.
àgọ [âgó]
delegacia;
distrito policial.
àgọ́ [âgó]
tenda;
barracão.
ãgo [aago]
relógio de pulso.
ago ara [ago ara]
corpo.
ago ìdá-ni-níjí [ago ìdá-ni-nídjí]
despertador.
àgọ ọlọ́pàá [âgó ólópâá]
delegacia.
àgò ya [âgô ia]
seja bem-vindo.
àgò-ńla [âgô-unla]
balaio.
àgò-ńla ẹlẹnu [âgô-unla élénu] {Um jarro grande com uma boca larga, usado anteriormente para carregar a água para que alguém se lave dentro}
jarro.
agogo [agogo]
campainha;
relógio de parede;
relógio;
sino.
agogó [agogó]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
agògo [agôgo]
aquele que é alto.
àgogóNAGÔ [âgogó]
figueira do diabo;
Planta Datura stramonium L., Fam.Solanaceae
figueira do inferno
Planta Euphorbia mellifera Aiton, Fam.Euphorbiaceae.
agogo ago [agogo ago]
relógio.
àgógo igún [âgógo igún] (Bico de Urubu)
crista de galo
Planta Heliotropium Indicum L., Fam.Boraginaceae.
agogo tí nlù [agogo tí nlù]
sino.
agokè [agokê]
alpinista.
agolo [agolo]
lata;
vasilha.
agolo gígùn gbọrọ [agolo gígùn bóró]
cilindro.
agọ́njú [agándjú] {Filho de Àjàkà foi também um dos reis (Aláàfìn) de Òyó, está ligado a terra e aos vulcões. Embora seja um divindade distinta, no Brasil é cultuado como uma qualidade de Ṣàngó. Cultuado para trazer força e vencer inimigos.}
aganju.
agọńngọ ọ̀gọ́ [agóunngó ôgó]
bastão de exú.
agoró [agoró]
lebre;
rato listrado.
àgòrò [âgôrô] {um grau abaixo de aṣipa}
um titulo de honra.
àgùfọn [âgùfán]
pavão.
àgúnbánirọ [âgúnbániró]
um rapaz adulto.
àgùnfọn [âgùnfán]
girafa.
àgúnmọ̀na [âgúnmâna]
culcasia
Planta Culcasia scandens P.Beauv., Fam.Araceae.
agúróbe [agúróbe]
fava de xangô
Planta Entada africana Guill. et Perrott., Fam.Mimosoideae.
àgùtàn [âgùtân]
ovelha;
carneiro.
ahá [arrá] {Pequena cabaça na forma de copo utilizada para dar água para crianças}
cabaça pequena
porongo selvagem
Planta Lagenaria breviflora (Benth.) Roberty, Fam.Cucurbitaceae.
ahalẹ̀ [arralê]
alardeador;
ostentador.
ahànnà [arrânnâ]
uma pessoa selvagem e obstinada;
rufião.
ahéré [arréré]
barraca;
cabana.
ahesọ [arressó]
balbuciação;
tagarela;
palrador.
aho! [arro!]
eu não me importo!.
ahọ́n [arrón]
língua.
ahọn ẹ́kùn [arrón ékùn] (Língua do Leopardo)
cardo santo;
Planta Argemone mexicana L., Fam.Papaveraceae (Lingua do Leopardo)
falso cardo
Planta Acanthus montanus (Nees) T.Anderson, Fam.Acanthaceae.
ahọ́n ẹkùn [arrón ékùn]
azedinha selvagem;
Planta Hibiscus surattensis L., Fam.Malvaceae
cânhamo-brasileiro
Planta Hibiscus asper Hook.fil., Fam.Malvaceae.
ahọn ẹ́kùn dúdú [arrón ékùn dúdú] (Lingua da Pantera)
falso cardo
Planta Acanthus montanus (Nees) T.Anderson, Fam.Acanthaceae.
àhumọ̀ [ârrumô]
instinto.
àhùmọ̀ [ârrùmô]
emoldurador;
inventor.
ahùn [arrùn]
árvore do queijo
Planta Alstonia boonei De Wild., Fam.Apocynaceae.
ahunẹ [arruné]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
ahùsá [arrùssá]
fruto da nogueira africana
Planta Plukenetia conophora Müll.Arg., Fam.Euphorbiaceae.
àì [âì]
não;
que não é.
àìbalẹ [âìbalé]
inesgotável;
inquietante;
instabilidade;
intranquilidade.
àìbalẹ̀-ọkàn [âìbalê-ókân]
ansiedade.
àìbẹ̀rù [âìbêrù]
destemido;
sem medo.
àìbíkítà [âìbíkítâ]
descuidado.
àibòdí [âibôdí]
indecência.
àíbọ́jú [âíbódjú]
cara suja;
não lavado;
rosto sujo.
àíbọla [âíbóla]
desonrado.
àìbọláfún [âìbóláfún]
desrespeitoso.
àíbora [âíbora]
corpo descoberto;
nu.
àìbọ́rí [âìbórí]
cabeça descoberta.
àìbọ̀wọ̀ fún [âìbôuô fún]
desrespeitoso;
não consagrado.
àìbọ̀wọ̀ fún ọlọ́run [âìbôuô fún ólórun]
impiedade.
àibùwò [âibùuô]
desdenhoso;
rancoroso;
despercebido.
àìdá [âìdá]
desfeito;
incessante;
incriado.
àìdá ara [âìdá ara]
enfermidade;
indisposição;
estado de saúde doentio;
padecimento.
àìdá onjẹ [âìdá ondjé]
indigestão.
àìdájú [âìdádjú]
condicional.
aìdan [aìdan] (não lance feitiço algum)
aridan
Planta Tetrapleura Tetraptera (Schumach. E Thonn) Taub, Fam.Mimosaceae.
àìdàn [âìdân]
agitado.
àìdánilójú [âìdánilódjú]
questionável.
àìdè [âìdê]
desacorrentado;
desamarrado;
desencadeado;
sem amarras.
àìdẹ [âìdé]
sem vigilância.
àìdẹ̀ [âìdê]
cru;
duro;
não maduro;
verde.
àìdènà [âìdênâ]
impedido;
sem impedimentos.
àìdẹ́ṣẹ̀ [âìdéxê]
inocente;
sem pecado;
inocência.
àìdẹwọ [âìdéuó]
iliberalidade;
sem afrouxar a mão.
àìdì [âìdì]
desamarrado;
descongelado.
àìdíbàjẹ́ [âìdíbâdjé]
incorrupto;
incorrupção.
àìdin [âìdin]
não assado.
àìdití [âìdití]
atento.
àìdọ́gba [âìdóba]
desigualdade;
irregularidade.
aidún [aidún]
sem ruído;
silencioso.
àìdúpẹ́ [âìdúpé]
ingrato;
ingratidão;
ingrato.
àìfarabalẹ̀ [âìfarabalê]
excitado.
àifárí [âifárí]
não barbeado.
àìfẹ́ [âìfé]
relutância;
desafeto.
àìfẹ̀ [âìfê]
sem desejo.
àìfẹ́ni [âìféni]
má vontade.
àìfẹ́ran [âìféran]
má vontade.
àìfiyèsí [âìfiêssí]
negligência.
àífọ̀ [âífô]
não lavado.
àìfòyà [âìfôiâ]
corajoso;
feroz;
ousadia;
destemor.
àìgbàgbé [âìbâbé]
inesquecível;
inesquecibilidade.
àìgbagbẹ̀fẹ́ [âìbabêfé]
formal;
formalidade.
àìgbàgbọ́ [âìbâbó]
inacreditável;
descrença;
infidelidade.
àìgbáralé [âìbáralé]
autonomia.
àìgbẹ́kẹ̀lé [âìbékêlé]
desconfiança;
não ter confiança em.
aigbẹsẹ [aibéssé]
estreito.
aigbẹ́ṣẹ̀ [aibéxê]
inocente;
sem culpa.
àigbó [âibó]
não maduro.
àigbọ [âibó]
não percebido.
àìgbọdọ̀ máṣe [âìbódô máxe]
necessidade.
àigbọgi [âibógi]
desaprendido;
ignorante.
àígbọ́n [âíbón]
ininteligente;
insensato;
estupidez.
àígbọ̀n [âíbôn]
estável;
firme;
inabalável.
àìgbọràn [âìbórân]
desobediência;
obstinação;
renitência.
àìgbóyà [âìbóiâ]
covardia.
àìgún [âìgún]
defeituoso;
falta de exatidão;
não ancorado.
àìgùn [âìgùn]
brevidade.
àìhàn tán [âìrrân tán]
fraco.
àíilówò [âíilóuô]
pobre.
àìjẹ̀bi [âìdjêbi]
uma pessoa inocente.
àìjẹ́wọ́ [âìdjéuó]
não confissão;
relutância em ceder.
àìjìyà [âìdjìâ]
impune;
não sofrendo punição;
impunidade.
àìka [âìka]
sem contar;
sem número.
àìkáanú [âìkáanú]
insensível.
àìko [âìko]
ráfia
Planta Raphia hookeri G.Mann & H.Wendl., Fam.Arecaceae.
àìkọ́ṣẹ́ [âìkóxé]
um trabalhador não treinado.
aìkú [aìkú]
eterno;
imortalidade.
aìkù [aìkù]
acabado;
não remanescente.
àikú [âikú]
imortal.
àìkúgbé [âìkúbé]
imperecível.
àìlábàwọ́n [âìlábâuón]
imaculado;
perfeito;
sem mancha.
àìlábùkún [âìlábùkún]
infrutífero;
inútil.
àìlábùkùn [âìlábùkùn]
impecável.
àìládùn [âìládùn]
insípido;
insipidez.
àìlágbára [âìlábára]
inabilidade.
àìlánìyán [âìlánìán]
imprudente.
àíláre [âíláre]
culpado.
àìláta [âìláta] {sabor}
suave.
àìláyà [âìláiâ]
amedrontado;
covardia;
medo;
covarde.
àìlèbàjẹ́ [âìlêbâdjé]
incorruptível.
àìlẹ́dùn [âìlédùn]
indolor.
àìléèri [âìléêri]
limpo;
puro;
santidade.
àìlẹ́gàn [âìlégân]
sem culpa.
àílẹ́gbẹ́ [âílébé]
incomparável.
àìlèjà [âìlêdjâ]
fraco.
àìlẹ̀jẹ̀ [âìlêdjê]
sem sangue
anemia.
àìlẹ̀kọ́ [âìlêkó]
sem educação.
àìlẹ̀mi [âìlêmi]
sem vida;
morto.
àìlèmí kanlẹ̀ [âìlêmí kanlê]
falta de ar.
àìlera [âìlera]
debilidade {Também denominado claudicação}
coxeadura;
impotência.
àìlẹ́ṣẹ̀ [âìléxê]
livre de pecado;
uma pessoa inocente.
àìlẹ́sẹ̀nílẹ̀ [âìléssênílê]
vago.
àíléti [âíléti]
desobediente;
surdo;
desobediência;
surdez.
àiletùtu [âiletùtu]
impropíciante.
àílẹ́wà [âíléuâ]
feiura.
àìlẹ́wà [âìléuâ]
feiúra.
àìló [âìló]
não acostumado.
àìlọ́gbọ́n ẹ̀wẹ́ [âìlóbón êué]
sem tato.
àìlójú [âìlódjú]
confusão.
àìlókun [âìlókun]
fraqueza.
àìlọ́pẹ́ [âìlópé]
ingratidão.
àìlópin [âìlópin]
interminável;
eternidade;
infinitivo;
infinito.
àílórúkọ [âílórúkó]
anônimo;
sem nome;
sem renome.
àílówò [âílóuô]
não rico.
àílọ̀wọ́ [âílôuó]
desonrado;
não danificado;
não respeitoso.
àìlọ́wọ́ [âìlóuó]
despreocupado.
àìlọ̀wọ́ [âìlôuó]
desonrado;
não consagrado;
não respeitoso.
àìlóyún [âìlóiún]
não grávida.
àìlu [âìlu]
não perfurado
secamone
Planta Secamone afzelii (Schult.) K.Schum., Fam.Apocynaceae.
àìmèrò [âìmêrô]
tolice.
àìmọ́ [âìmó]
impuro;
impureza;
sujeira;
imundo.
àìmọ̀ [âìmô]
desconhecido;
incontinente;
falta de conhecimento;
ignorância;
incontinência.
àìmọ̀lára [âìmôlára]
impessoal.
àìmọ̀nà [âìmọnâ]
ignorância.
àimọrá [âimórá]
imodéstia;
impudência.
àìmọ̀wàáhù [âìmôuâárrù]
mau comportamento.
àìmọ̀wé [âìmôué]
analfabeto.
àìmọye [âìmóie]
inumerável.
àìmọ̀ye [âìmôie]
imprudente;
insensato;
ignorância;
insensatez;
querendo o conhecimento.
àìmúrá [âìmúrá]
lânguido;
relaxado;
tardio.
àìná [âìná]
não gasto.
àìnà [âìnâ]
impune;
não batido;
não esticado.
àìnì [âìnì]
falta;
necessidade;
pobreza;
desejo;
precisão.
àìní àbawọ̀n mọ́ [âìní âbauôn mó]
limpo.
àìní ànfàní [âìní ânfâní]
desvantagem.
àìní ẹ̀jẹ̀ tó lára [âìní êdjê tó lára]
anêmico.
àìní-agbára [âìní-abára]
paralisia.
àìníbẹ̀rù [âìníbêrù]
destemido;
intrépido.
àínídi [âínídi]
infrutilidade;
inutilidade.
àínílàári [âínílâári]
inutilidade.
àinílárí [âinílárí]
estranho;
inútil.
àìnípa [âìnípa]
falta de resistência;
incapacidade.
àìnípẹkun [âìnípékun]
eterno;
sem fim.
àìnípin [âìnípin]
sem dote;
falta de dote ou participação.
àìnírètí [âìnírêtí]
desespero.
àìníṣẹ́ [âìníxé]
ociosidade;
preguiça.
àìnísùúrù [âìníssùúrù]
impaciência.
àinítẹríba [âinítéríba]
desrespeitoso.
àìnítìjú [âìnítìdjú]
falta de vergonha;
imodéstia.
aìníyé [aìníié]
incontável.
àìníyidò [âìníidô]
superficialidade.
àíníyìn [âíníín]
desonroso;
servil;
sórdido.
aípè [aípê]
desnecessário;
não convidado.
àìpé [âìpé]
parcial;
deficiência;
falta;
imperfeição;
incompletude;
déficit;
desiquilíbrio.
àìpẹja [âìpédja]
não pescar.
àìpeníyè [âìpeníiê]
insanidade;
delírio.
àìperí [âìperí]
tétano.
àìpèsè [âìpêssê]
desprovido;
não fornecido.
àìpín [âìpín]
não compartilhado.
àìpọ́n [âìpón]
imaturo
verde.
àìrẹ́ [âìré]
desagradabilidade;
dissensão.
aìrelẹ̀ [aìrelê]
inquietação;
desassossego.
àìrẹlẹ̀ [âìrélê]
falta de humildade.
àìrẹ́pọ [âìrépó]
desagradabilidade;
dissensão.
aìrí [aìrí]
invisibilidade.
àìrígbẹ́yà [âìríbéiâ]
constipação.
àìríran [âìríran]
cegueira;
escuridão da visão.
àìríṣe [âìríxe]
falta de emprego;
ociosidade.
àìríwísí [âìríuíssí]
nada a comentar.
aìrò [aìrô]
sem consideração.
àìró [âìró]
mudo;
sem som.
àìrò [âìrô]
irrefletido;
sem consideração.
àìrọ̀ [âìrô]
imutável;
não amolecido;
falta de brandura.
àìronú [âìronú]
falta de consideração.
àìrorí [âìrorí]
falta de consideração.
àìrọrun [âìrórun]
estranho.
àìrọrùn [âìrórùn]
inconveniente.
àìròtẹ́lẹ̀ [âìrôtélê]
súbito.
àìsan [âìssan]
falta de pagamento.
àìsàn [âìssân]
doente;
doença;
quarentena; {estar doente}
padecimento.
àìṣán [âìxán]
sem revestimento.
àìṣàn [âìxân]
estagnação;
quietude.
àìsan gbèsè lásìkò [âìssan bêssê lássìkô] {dívida}
por saldar.
àìsàn ìtọ̀ ṣúgà [âìssân ìtô xúgâ]
diabete.
àìsàn ìyawèrè ajá [âìssân ìauêrê adjá]
raiva.
aì́ṣẹ̀ [aìxê]
não pecando.
àìsè [âìssê]
não cozido;
crua.
àìsẹ [âìssé]
porta grande;
portão.
àìsẹ̀ [âìssê]
incontestado.
àìṣe [âìxe]
inação.
àìṣẹ [âìxé]
não está acontecendo;
não realizado.
àì́ṣẹ́ [âìxé]
não quebrado.
àì́ṣẹ̀ [âìxê]
não desagradável;
não tendo começo.
àìṣebikàn [âìxebikân]
universal.
àìṣegbàgbọ́ [âìxebâbó]
incredulidade.
àìṣèrú [âìxêrú]
honestidade;
inatividade.
àìṣetára [âìxetára]
espiritualidade;
vazio de corpo material.
àìṣetàrà [âìxetârâ]
sem ansiedade;
indiferença;
atraso;
lentidão.
àìsí [âìssí]
ausência;
nulidade.
àìsí àlàáfíà [âìssí âlâáfíâ]
falta de conforto;
falta de paz;
miséria.
àìsí àníàní [âìssí âníâní]
credulidade;
sem dúvida.
àìsí àtìlẹ́hìn [âìssí âtìlérrìn]
falta de suporte.
àìsí iyèméjì [âìssí iêmédjì]
sem dúvida;
certeza.
àìsí ńlé [âìssí unlé]
ausência.
àìsí rará [âìssí rará]
nada totalmente.
àìsíàn [âìssíân]
mal condicionada.
àìsíjà [âìssídjâ]
paz;
sem guerra.
àìsimi [âìssimi]
inquietação.
àìsimi ìlú [âìssimi ìlú]
revolta.
àìsíńkan [âìssíunkan]
nada.
àìṣíṣẹ́ [âìxíxé]
avaria;
indolência;
ociosidade.
àìṣòdodo [âìxôdodo]
iniquidade;
injustiça.
àìṣòjúsajú [âìxôdjússadjú]
sem respeito;
imparcialidade.
àìṣọ̀kan [âìxôkan]
discórdia.
aìsọlá [aìssólá]
falta de influência ou autoridade.
aìsọlà [aìssólâ]
falta de riquezas;
pobreza.
àìṣọra [âìxóra]
vigilante.
àìsọ̀rọ̀ [âìssôrô]
mudo.
àìṣòtítọ́ [âìxôtító]
não verdadeiro;
hipocrisia;
impropriedade;
injustiça.
àìsú [âìssú]
infatigabilidade;
ser perplexidade.
àìsùn [âìssùn]
acordado;
não está dormindo;
insônia.
àìtẹ́jú [âìtédjú]
falta de nivelamento;
falta de suavidade.
àìtélọ́rùn [âìtélórùn]
insatisfação;
descontentamento.
àìtẹríba [âìtéríba]
falta de humildade;
insubordinação.
àìtẹ́rùn [âìtérùn]
insatisfação;
descontentamento.
àítọ́ [âító]
desonesto;
indecente;
erroneamente;
incompetência;
insuficiência;
errado.
àìtọ́ sí ófin [âìtó sí ófin]
ilícito.
àìtọ́sófin [âìtóssófin]
ilegal;
ilícito.
àitù [âitù]
inquieto.
àìtumọ̀ [âìtumô]
inexplicável.
àíwẹ̀ [âíuê]
não lavado.
àíwítán [âíuítán]
atenuação.
aìwọ́ [aìuó]
simplicidade;
não torto.
àìwòye [âìuôie]
imprudente.
àìwú [âìuú]
desagradabilidade;
desentendimento.
àìwúlò [âìuúlô]
desatualizado;
inútil.
àìwuni [âìuuni]
indesejável.
àiya [âia]
peito de homem.
àìyàtọ̀ [âìâtô]
indiviso;
não separado;
integridade.
aìyé [aìé]
incessante;
ininteligível;
não compreendido;
não parar.
aìyè [aìê]
sem vida.
àiyé [âié] {planeta}
terra;
globo;
mundo; {Na mitologia yorùbá, define o céu ou o mundo espiritual, paralelo ao Aiye, mundo físico. Tudo que existe no Orun coexiste no Àiyé através da dupla existência Orun-Aiye.}
plano físico.
àiyẹ [âié]
inflexível;
impropriedade;
inconveniência;
indecência;
inexperiência;
miséria.
aíyédèrú [aíiédêrú]
falsificado;
adulteração;
desonestidade;
falsificação;
fraude.
aíyèkóòtọ́ [aíiêkóôtó]
papagaio.
aìyẹra [aìéra]
consistência;
estabilidade;
firmeza.
aiyéraiyé [aiéraié]
eternidade;
que é eterno.
aìyípadà [aììpadâ]
imutabilidade.
ajá [adjá]
cachorro.
àjá [âdjá]
adja.
àjà [âdjâ]
piso superior;
sotão;
teto.
ãjà [aadjâ]
aja.
àja tẹ́rẹ́ [âdja téré]
fita.
ajá-idọdẹ [adjá-idódé]
cão de caça.
ajá-igbeṣirẹ [adjá-ibexiré]
cão doméstico.
ajá-ilepaẹ̀je [adjá-ilepaêdje]
cão de caça.
ajá-ọdẹ [adjá-ódé]
cão de caça.
ajá-oṣu [adjá-oxu] {Sirius é também conhecida coloquialmente como "Estrela do cão" (Dog Star, em inglês), refletindo a sua proeminência na sua constelação, Canis Major (Cão Maior). O nascer helíaco de Sirius marcou a enchente do Nilo, no Egito Antigo e os "dias de cão" do verão para os gregos antigos, enquanto que para os polinésios marcou inverno e era uma estrela importante para a navegação em torno do Oceano Pacífico.}
a estrela vênus.
ajabọ̀ [adjabô]
ajabô.
ajábó [adjábó]
tipo de nó duro.
àjábọ́ [âdjábó]
escapar com muita luta e dificuldade;
fuga muito difícil;
triz;
cair repentinamene.
àjádẹ [âdjádé]
jacarandá rosa
Planta Stereospermum kunthianum Cham., Fam.Bignoniaceae.
àjádí [âdjádí]
jacarandá rosa
Planta Stereospermum kunthianum Cham., Fam.Bignoniaceae.
àjádigi [âdjádigi]
adenia
Planta Adenia lobata (Jacq.) Engl., Fam.Passifloraceae.
àjádíì [âdjádíì]
carrapicho beiço de boi
Planta Desmodium adscendens (Sw.) D.C., Fam.Fabaceae.
ajádò [adjádô]
cação.
ajadọ̀n [adjadôn]
gastrônomo.
ajadùn [adjadùn]
sensual;
sensualista;
voluptuoso.
àjàemilẹ [âdjâemilé]
xique-xique
Planta Crotalaria Pallida Aiton., Fam.Fabaceae.
àjafẹ́ [âdjafé]
voluptuária.
ajaga [adjaga]
algema de pescoço.
ajágbò [adjábô]
pau de manteiga
Planta Ricinodendron heudelotii (Baill.) Heckel, Fam.Euphorbiaceae.
àjàgẹmọ [âdjâgémó] {Orixá funfun}
ajagémó.
ajagun [adjagun]
beligerante;
guerreiro;
soldado;
militante.
àjágùn [âdjágùn]
epíteto de ògún;
jagun.
àjágùn àgbàgbà [âdjágùn âbâbâ]
jagun agbagba.
ajaguna [adjaguna] {Orixá funfun}
ajaguna.
àjágùnbìrì [âdjágùnbìrì]
amazona.
ajagunráṣẹ [adjagunráxé]
quaresminha rasteira
Planta Dissotis rotundifolia (Sm.) Triana, Fam.Melastomataceae.
àjaiye [âdjaie]
sensualista;
voluptuária.
àjàkálẹ̀ [âdjâkálê]
no mundo todo.
àjàkálẹ̀ àrùn [âdjâkálê ârùn]
epidemia;
peste
uma doença infecciosa.
ajáko [adjáko]
chacal.
àjàkù [âdjâkù]
persistência;
teimosia.
àjàlà [âdjâlâ] (O Oleiro primordial) {O Oleiro primordial, mistura ao barro folhas, frutas, minérios, sangue e uma série de materiais que determinam como será aquela pessoa, como Ori poderá agir nela. Estes ingredientes, com o tempo perdem o àṣẹ e precisam ser, de vez em quando, repostos, o que é feito nos rituais do candomblé, entre eles a iniciação. Diz um dos mitos que Àjàlá foi incumbido de moldar as cabeças dos homens com a lama do fundo dos rios e outros elementos da natureza. Ele moldava as cabeças e as punha para assar em seu forno.}
ajala.
àjàlàmọ̀ [âdjâlâmô] (Deus dos nascituros) {Segundo a lenda, em alguns domínios mitológicos vagos existem fileiras de prateleiras com espíritos dos não-nascidos. Estas são da responsabilidade de Àjàlàmọ̀}
ajalamo.
ajalèlókun [adjalêlókun]
pirata.
àjálù [âdjálù]
infeliz acidente.
àjàlù [âdjâlù]
um acidente.
àjàmbàkù [âdjâmbâkù]
deficiência;
insuficiência.
àjànàkù [âdjânâkù]
elefante.
ajáńla [adjáunla]
mastim.
àjànọ̀ [âdjânô]
chefe dos adoradores de oro.
ajáńtiro [adjáuntiro]
arbusto salgueiro
Planta Combretum collinum Fresen, Fam.Combretaceae.
àjàpá [âdjâpá]
tartaruga.
àjàrà [âdjârâ]
cissus populnea
Planta Cissus populnea Guill. & Perr., Fam.Vitaceae.
àjàṣẹ́ [âdjâxé]
porto novo
vitória depois de muita dificuldade.
ajasọ [adjassó]
romance;
boato;
relatório falso.
ajé [adjé]
comércio.
àjé [âdjé] (Folha da Fortuna)
folha da riqueza
Planta Aerva lanata (L.) Juss. ex Schult., Fam.Amaranthaceae
Planta Alternanthera tenella Colla, Fam.Amaranthaceae.
àjẹ́ [âdjé] (Deusa da Fortuna) {Epíteto de íyàmi}
ajé
bruxa;
feiticeira;
gloriosa dos jardins
Planta Gloriosa simplex L., Fam.Colchicaceae Sin. de Gloriosa superba L.
enfeitiçar.
àjẹ̀ [âdjê]
hélice;
pá;
remo;
remo de pá larga.
àjẹ́ kòbàlé [âdjé kôbâlé] (Bruxas não se atrevem a pousar sobre ele)
cróton
Planta Croton zambesicus Mull. Arg, Fam.Euphorbiaceae.
àjẹ́ kòfòléNAGÔ [âdjé kôfôlé] (As bruxas não se atrevem a pousar sobre ele)
cróton
Planta Croton zambesicus Mull. Arg, Fam.Euphorbiaceae.
ajẹ̀ òfòlé [adjê ôfôlé]
velame
Planta Croton lobatus L., Fam.Euphorbiaceae.
àjẹ́ òfòlé [âdjé ôfôlé] (As bruxas não se atrevem a pousar sobre ele)
cróton
Planta Croton zambesicus Mull. Arg, Fam.Euphorbiaceae.
ajẹ́ ṣalugà [adjé xalugâ] (Deusa da Riqueza)
ajé xaluga.
àjẹ-ọkọ̀ [âdjé-ókô]
hélice.
àjẹbò [âdjébô]
anulante;
extinção;
obliteração;
anulador; {como uma ferida ou corte que desaparece quando curado}
apagamento.
ajẹ́ẹ̀ríkú [adjéêríkú]
mártir.
ajẹ̀fọ́ [adjêfó]
vegetariano.
ajẹfọ́wo [adjéfóuo]
flor de lã
Planta Celosia Trigyna L., Fam.Amaranthaceae.
àjẹ́gbà [âdjébâ]
as respostas rudes e desordenadas de uma multidão de pessoas.
àjẹgbé [âdjébé]
nêspera selvagem
Planta Uapaca guineensis Müll.Arg., Fam.Phyllanthaceae
o ato de comer a refeição de outra pessoa sem sofrer as consequências..
ajẹgbẹ̀hìn [adjébêrrìn]
caruru da bahia
Planta Corchorus aestuans L., Fam.Tiliaceae.
àjèjé [âdjêdjé]
ajeje.
àjèjì [âdjêdjì]
esquisito;
estranho;
exótico;
estrangeira;
estrangeiro.
àjèjì ọkùnrin [âdjêdjì ókùnrin]
estrangeiro.
àjèjì-ànàgó [âdjêdjì-ânâgó]
ajeji-anagô.
àjẹkẹhìn [âdjékérrìn]
o último prato de uma refeição.
àjẹkì [âdjékì]
glutonaria.
ajẹmáwùjọ [adjémáuùdjó]
social.
àjẹmọ́ akadá [âdjémó akadá]
acadêmico.
àjẹmọ́ ìwà inú [âdjémó ìuâ inú]
temperamental.
ajẹ̀nìà [adjênìâ]
canibal.
ajẹpa [adjépa]
malandragem;
embuste.
ajere [adjere] {recipiente com muitos furos como um escorredor de macarrão, usado para lavar sementes}
cabaça;
cuscuzeira; {recipiente com muitos buracos como uma peneira, usado para secar a carne sobre o fogo}
pote.
ajèrè [adjêrê]
beneficiária;
beneficiário.
àjẹsára [âdjéssára]
antibiótico.
àjẹsílẹ̀ [âdjéssílê]
dívidas.
ajibẹtẹ [adjibété] {espécie de peixe-pedra mais amplamente distribuída, encontrada principalmente em águas rasas do Mar Vermelho e do Indo-Pacífico. Possui um veneno altamente eficaz que pode matar humanos}
peixe-pedra de recife
Espécime Synanceia verrucosa, Fam.Synanceiidae.
ajídirù [adjídirù]
quebra pedra rasteira
Planta Euphorbia prostrata Aiton, Fam.Euphorbiaceae.
ajífàbí àlá [adjífâbí âlá]
corriola
Planta Ipomoea cairica (L.) Sweet, Fam.Convolvulaceae.
ajìgbagbó [adjìbabó]
catuaba
Planta Trichilia catigua A. Juss., Fam.Meliaceae.
ajígbáwá [adjíbáuá]
batata gigante
Planta Ipomoea mauritiana Jacq., Fam.Convolvulaceae.
ajigbèsè [adjibêssê]
falido.
ajígbọ́rere [adjíbórere]
beldroega grande
Planta Talinum fruticosum (L.) Juss., Fam.Portulacaceae.
ajìjàdù [adjìdjâdù]
competidora;
competidor;
concorrente.
ajikẹfun [adjikéfun]
cata grande
Planta Voacanga Africana Stapf, Fam.Apocynaceae.
ajikunẹfun [adjikunéfun]
cata grande
Planta Voacanga Africana Stapf, Fam.Apocynaceae.
àjílẹ́ [âdjílé]
fertilizante.
àjíná [âdjíná]
as compras;
despesa diária;
mercadologia;
o ato de gastar.
àjíńde [âdjíunde]
ressureição.
àjínìa [âdjínìa]
sequestrador.
àjínìta [âdjínìta]
sequestrador.
àjírí [âdjírí]
manhã.
ajíromi [adjíromi] (Água Fresca)
folha da honra
Planta Brillantaisia Lamium (Ness) Benth., Fam.Acanthaceae.
ajíṣabẹ́rẹ́ [adjíxabéré]
árvore ovo-frito
Planta Oncoba spinosa Forssk., Fam.Salicaceae.
ajísọmọbíàlá [adjíssómóbíâlá]
picão preto
Planta Bidens pilosa L., Fam.Asteraceae.
ajítàdí [adjítâdí]
capim navalha
Planta Rhynchospora corymbosa (L.) Britton, Fam.Cyperaceae.
ajítàlà [adjítâlâ]
hedranthera
Planta Hedranthera Barteri (Hook. F.) Pichon, Fam.Apocynaceae.
ajítàn [adjítân] (Acordar para brilhar)
flor de lã
Planta Celosia Trigyna L., Fam.Amaranthaceae.
àjò [âdjô]
viagem.
àjọ [âdjó]
assembléia;
congregação;
convenção;
organização;
concílio;
congresso;
encontro;
reunião.
àjọ̀ [âdjô]
ansiedade;
solicitude;
cuidado;
zelo.
àjọ ìgbìmọ̀ [âdjó ìbìmô]
comitê;
conselho.
àjọ ọba [âdjó óba]
parlamento.
àjọbí [âdjóbí]
aparentado;
correlação;
cosanguinidade;
relação de sangue.
àjọ́bi [âdjóbi]
aroeira
Planta Schinus molle L., Fam.Anacardiaceae.
àjọ́bi funfun [âdjóbi funfun]
aroeira branca
Planta Lithraea molleoides (Vell.) Engl., Fam.Anacardiaceae.
àjọ́bi jìnjìnNAGÔ [âdjóbi djìndjìn]
aroeira;
Planta Schinus molle L., Fam.Anacardiaceae
aroeira branca
Planta Lithraea molleoides (Vell.) Engl., Fam.Anacardiaceae.
àjọ́bi oilé [âdjóbi oilé]
aroeira vermelha
Planta Schinus terebinthifolia Raddi, Fam.Anacardiaceae.
àjọ́bi pupá [âdjóbi pupá]
aroeira vermelha
Planta Schinus terebinthifolia Raddi, Fam.Anacardiaceae.
ajọ̀bọ́ [adjôbó]
assentamento coletivo de orixá.
ajodò [adjodô]
cochlospermum
Planta Cochlospermum planchonii Hook.f., Fam.Cochlospermaceae.
àjọdún [âdjódún]
aniversário.
àjọ̀fà [âdjôfâ] (Faz escravo)
urtiga vermelha
Planta Urera baccifera (L.) Gaudich. ex Wedd., Fam.Urticaceae.
ajogún [adjogún] (Guerreiros contra a humanidade)
seres maléficos
herdeiro;
um herdeiro.
ajogúnbá [adjogúnbá]
relíquia de família.
àjọhùn [âdjórrùn]
unanimidade.
ajọláwọ̀ ìròsùn [adjóláuô ìrôssùn]
sândalo africano
Planta Baphia nitida Lodd., Fam.Fabaceae.
àjóòkú [âdjóôkú]
inextinguível.
ajọ́pin [adjópin]
participante.
àjọrọ́ [âdjóró]
acordo.
àjọyọ̀ [âdjóiô]
festa.
àjùmọ̀ [âdjùmô]
conjuntamente;
combinação;
cooperação.
àjùmọ̀lò [âdjùmôlô]
vocabulário.
àjùmọ̀ṣe [âdjùmôxe]
parceria.
àjùsí [âdjùssí]
o indivído gastador;
aquilo que é lançado;
lançador.
aka [aka]
tatu.
àká [âká]
celeiro.
àkàbà [âkâbâ]
escada;
escadaria;
escadas;
andaime;
degraus.
àkàlà [âkâlâ]
abutre;
urubu.
akalambi [akalambi]
bolsa;
saco.
akan [akan]
cará
Planta Dioscorea alata L., Fam.Dioscoreaceae
câncer.
akàn [akân] {peça metálica ornada com franjas de fios de seda ou ouro, e era usada como distintivo no ombro do uniforme militar}
dragona
caranguejo.
àkàndùn [âkândùn]
panarício.
àkàngbá [âkânbá]
tanoeiro.
akankẹ̀kẹ́ [akankêké]
fabricante de rodas.
akankọtà [akankótâ]
construtor naval.
àkànrò [âkânrô]
allophylus
Planta Allophylus africanus P.Beauv., Fam.Sapindaceae.
àkànṣe [âkânxe]
especial;
feito sob encomenda;
incomum.
àkànṣẹ́ [âkânxé]
boxeador.
àkànta [âkânta]
cata-pequena
Planta Rauvolfia vomitoria Afzel., Fam.Apocynaceae.
àkàntì [âkântì]
uma ocorrência inevitável ou inesperada.
akápò [akápô]
tesoureiro.
àkápò [âkápô]
tesoureiro.
àkàrà [âkârâ]
bolo de feijão
pão.
àkàrà àfín [âkârâ âfín]
allophylus
Planta Allophylus africanus P.Beauv., Fam.Sapindaceae.
àkàrà ajẹ́ [âkârâ adjé] (Bolo de Feijão das Bruxas)
cnestis corniculata;
Planta Cnestis corniculata Lam., Fam.Connaraceae
corredeira;
Planta Synedrella nodiflora (L.) Gaertn., Fam.Asteraceae
cardo santo
Planta Cnestis ferruginea DC., Fam.Connaraceae.
àkàrà dídùn [âkârâ dídùn]
sobremesa;
biscoito.
àkàrà èṣù [âkârâ êxù]
allophylus
Planta Allophylus africanus P.Beauv., Fam.Sapindaceae.
àkàrà fẹlẹfẹlẹ [âkârâ féléfélé]
hóstia.
àkàrà fúlẹ́ [âkârâ fúlé]
bolo macio feito de feijão branco e quiabo.
àkàrà lápàtá [âkârâ lápâtá]
bolo de milho.
àkàrà ọdán [âkârâ ódán]
figueira do cabo
Planta Ficus sur Forssk., Fam.Moraceae.
àkàrà oṣó [âkârâ oxó] (Bolo de Feijão do feiticeiro)
cardo santo
Planta Cnestis ferruginea DC., Fam.Connaraceae.
àkàrà òyìnbó [âkârâ ôínbó]
bolo
pão.
àkàrà òyìnbó roboto [âkârâ ôínbó roboto] {pão}
baguete.
àkàrà òyìnbó yíyan [âkârâ ôínbó ìan]
torrada.
àkàrà-bọwọ bọwọ [âkârâ-bóuó bóuó]
bolo fantasia feito em imitação de um anel.
àkàrà-jẹ [âkârâ-djé]
acarajé.
àkáròNAGÔ [âkárô] (dá poder aos cantos)
erva capitão;
Planta Hydrocotyle bonariensis Lam., Fam.Apiaceae
folha de 10 réis
Planta Hydrocotyle umbellata L., Fam.Apiaceae.
àkásì [âkássì]
arpão.
àkàsọ̀ [âkâssô]
escada;
escadaria;
escadas;
cadafalso;
degraus.
akásùn [akássùn]
petersianthus
Planta Petersianthus macrocarpus (P.Beauv.) Liben, Fam.Lecythidaceae.
akátá [akátá]
chita
Espécime da família Acinonyx jubatus.
akátari [akátari]
zênite.
àkatò [âkatô]
animal rastejante.
akàwé [akâué]
leitora;
leitor.
àkáwé [âkáué]
carretel de algodão ou linha.
àkàwé [âkâué]
analogia;
metáfora;
parábola;
significação;
similitude.
àkẹ̀ [âkê]
bush rope used for tying rafters togheter
gaivota; {Grande}
cabra.
akẹ́ ìrí [aké ìrí]
malva roxa
Planta Urena lobata L., Fam.Malvaceae.
akẹ́ rìrí [aké rìrí]
malva roxa
Planta Urena lobata L., Fam.Malvaceae.
akéde [akéde]
anunciador;
locutora;
locutor.
akegùn-ọkọ́ [akegùn-ókó]
enxada velha.
àkẹ́jù [âkédjù]
muita indulgência.
akékakara [akékakara]
mussaenda
Planta Mussaenda arcuata Poir., Fam.Rubiaceae.
àkéké [âkéké]
machadinho;
machado.
àkekéè [âkekéê]
escorpião.
akẹ́kọ̀ [akékô]
estudante.
akẹ́kọ̀ obìnrin [akékô obìnrin]
estudante.
akẹ́kọ̀ ọkùnrin [akékô ókùnrin]
estudante.
àkèrègbè [âkêrêbê] {Fruto}
cabaça
Planta Lagenaria vulgaris Ser., Fam.Cucurbitaceae Sin. de Lagenaria siceraria (Molina) Standl..
àkẹrẹjùpọ̀nNAGÔ [âkérédjùpan]
palisota
Planta Palisota hirsuta (Thunb.) K.Schum., Fam.Commelinaceae.
akéréjùpọ̀n pupa [akérédjùpan pupa]
sphenocentrum jollyanum
Planta Sphenocentrum jollyanum Pierre, Fam.Menispermaceae.
àkerekère [âkerekêre]
escorpião.
akérí [akérí]
malva roxa;
Planta Urena lobata L., Fam.Malvaceae
murici
Planta Byrsonima crassifolia L., Fam.Malpighiaceae.
àkẹrù [âkérù]
transportador;
transportador de carga.
akẹṣan [akéxan]
picão preto
Planta Bidens pilosa L., Fam.Asteraceae.
akẹṣẹ [akéxé]
algodoeiro
Planta Gossypium arboreum L., Fam.Malvaceae.
akẹṣin másọ [akéxin mássó] (para estimular um cavalo)
picão preto
Planta Bidens pilosa L., Fam.Asteraceae.
akẹ̀tẹ̀ [akêtê]
chapéu.
àkété [âkété]
cama;
leito.
àkẹtẹ̀ ìborùn [âkétê ìborùn]
capacete.
àkẹtẹ̀ onírun àfọgbọ́nṣe [âkétê onírun âfóbónxe]
chinó.
akéwì [akéuì]
poetisa;
poeta.
àkílọ [âkíló]
despedida;
saudação de despedida.
akin [akin]
beleza;
bravura;
coragem;
valentia.
akin [akin]
beleza;
esplendor.
akínsalẹ̀ [akínsalê]
campainha azul
Planta Ipomoea nil (L.) Roth, Fam.Convolvulaceae.
akintọlaNAGÔ [akintóla]
erva do sião
Planta Chromolaena odorata (L.) King & H.E. Robins., Fam.Asteraceae.
akiri ọjà [akiri ódjâ]
mascate;
vendedor ambulante.
akiri polówó [akiri polóuó]
mascate;
vendedor ambulante.
akirità [akiritâ]
mascate.
akísa [akíssa]
bredo fino
Planta Trianthema portulacastrum L., Fam.Aizoaceae.
àkísà [âkíssâ]
trapo.
àkísà ìnulẹ̀ [âkíssâ ìnulê]
esfregão.
akísan [akíssan]
bredo fino
Planta Trianthema portulacastrum L., Fam.Aizoaceae.
akítì [akítì]
símio
macaco.
àkíyèsí [âkíiêssí]
importante;
especulação.
àkíyèsí ìràwọ̀ [âkíiêssí ìrâuô]
astrônomo
observador de estrelas.
akọ [akó] {gramática}
masculino.
àkó [âkó]
elemi africano
Planta Canarium schweinfurthii Engl., Fam.Burseraceae.
àkọ́ [âkó] {partícula auxiliar que denota o primeiro, início}
primeiro.
àkọ̀́ [âkô]
cisne.
akọ adìẹ [akó adìé]
galo doméstico.
akọ ajá [akó adjá]
cachorro.
akọ amúnimúyè [akó amúnimúiê]
espinafre africano
Planta Senecio biafrae Oliv. & Hiern, Fam.Compositae.
akọ apá [akó apá]
mogno africano
Planta Afzelia africana Sm., Fam.Leguminosae.
akọ dòdo [akó dôdo]
cata grande
Planta Voacanga Africana Stapf, Fam.Apocynaceae.
akọ ẹlẹdẹ [akó élédé]
javali.
akọ emidò [akó emidô]
massaranduva africana
Planta Manilkara obovata (Sabine & G.Don) J.H.Hemsl., Fam.Sapotaceae.
akọ ìbẹ́pẹ́ [akó ìbépé] (Mamão Macho)
mamão formosa
Planta Carica papaya var macrocarpa, Fam.Caricaceae.
akọ idé [akó idé]
lagosta.
akọ irẹ [akó iré] (falsa seringueira macho)
falsa seringueira macho
Planta Holarrhena floribunda (G. Don) Dur. & Schinz., Fam.Apocynaceae.
akọ ìrèmọra [akó ìrêmóra]
azedinha selvagem
Planta Hibiscus surattensis L., Fam.Malvaceae.
akọ iṣin [akó ixin]
castanheiro da áfrica
Planta Blighia unijugata Baker, Fam.Sapindaceae.
akọ kíni àáfimíṣe [akó kíni âáfimíxe]
sensitiva
Planta Chamaecrista mimosoides (L.) Greene, Fam.Leguminosa.
akọ làpá làpá [akó lâpá lâpá]
pinhão roxo
Planta Jatropha gossypiifolia L., Fam.Euphorbiaceae.
akọ màálù [akó mâálù]
boi;
touro.
akọ réré [akó réré]
mata-pasto
Planta Senna obtusifolia (L.) H.S.Irwin & Barneby, Fam.Fabaceae.
akọ ṣìgoNAGÔ [akó xìgo]
cássia arbórea
Planta Cussonia arborea Hochst. ex A.Rich., Fam.Araliaceae.
àkọ̀ yúnyun [âkô iúniun]
girassol selvagem
Planta Aspilia Africana ((Pers.) C.D. Adams), Fam.Compositae.
àkọ̀ yúnyún [âkô iúniún]
erva de são joão
Planta Ageratum conyzoides L., Fam.Asteraceae.
àkọ́-gbó [âkó-bó]
primeiros frutos comestíveis.
akọ́-rọ̀ [akó-rô]
primeira chuva do ano.
àkóbá [âkóbá]
punição imerecida.
àkòbí [âkôbí]
uma cesta de pesca usada para pegar camarões.
àkọ́bí [âkóbí]
primogênito.
akobia [akobia]
uma égua estéril.
àkódì [âkódì]
costura áspera.
àkòdì [âkôdì]
câmara;
sala.
àkódìlọ [âkódìló]
transportador.
akọgbẹ́gi [akóbégi]
capim dandá
Planta Fuirena umbellata Rottb., Fam.Cyperaceae.
akọgi-onitì [akógi-onitì]
carvalho
Planta Quercus L., Fam.Fagaceae.
akọgun [akógun]
guerreiro.
akọireọ́ra [akóireóra]
azedinha selvagem
Planta Hibiscus surattensis L., Fam.Malvaceae.
akọiṣin [akóixin]
castanheiro da áfrica
Planta Blighia unijugata Baker, Fam.Sapindaceae.
àkọ́jọ òfin [âkódjó ôfin]
código.
àkójọpọ̀ [âkódjópô]
conjunto;
grupo.
àkójọpọ̀ ajẹmákòóṣo [âkódjópô adjémákôóxo]
burocracia.
àkójọpọ̀ iṣẹ́ [âkódjópô ixé]
trabalho em equipe.
àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ [âkódjópô ôrô]
lista de palavras.
àkọ́kàn [âkókân]
o primeiro;
o principal.
akòko [akôko]
palisota;
Planta Palisota hirsuta (Thunb.) K.Schum., Fam.Commelinaceae
akoko
Planta Newbouldia laevis Seem., Fam.Bignoniaceae
akoko
Planta Gustavia augusta L., Fam.Lecythidaceae.
àkóko [âkóko]
markhamia tomentosa
Planta Markhamia tomentosa (Benth.) K.Schum. ex Engl., Fam.Bignoniaceae.
àkókó [âkókó]
pica pau.
àkókò [âkókô]
data;
época;
hora;
idade;
período;
tempo.
àkọ́kọ́ [âkókó]
primeiro;
principal.
akòko ẹ̀lùjù [akôko êlùdjù]
noz africana
Planta Lovoa trichilioides Harms, Fam.Meliaceae.
àkókò èrùn [âkókô êrùn]
estação das secas.
àkókò èwe ọkùnrin tàbí obìnrin [âkókô êue ókùnrin tâbí obìnrin]
puberdade.
àkókò ìdánwò [âkókô ìdánuô]
período de estágio.
akòko igbó [akôko ibó]
noz africana
Planta Lovoa trichilioides Harms, Fam.Meliaceae.
akòko igbọ́ [akôko ibó]
abóbora canelada
Planta Telfairia occidentalis Hook.f., Fam.Cucurbitaceae.
akókò ìjọba [akókô ìdjóba]
forma de governo.
àkókò ìkórè [âkókô ìkórê]
outono.
àkókò ìsimi àwọn ọmọ ilé ẹ̀kọ́ [âkókô ìssimi âuón ómó ilé êkó] {escolar}
recesso.
àkókò òjò [âkókô ôdjô]
estação das chuvas.
àkókò ọmọdé [âkókô ómódé]
infância.
àkókò òtútù [âkókô ôtútù]
estação fria.
àkókò òwòré [âkókô ôuôré]
estação úmida.
àkókò oyé [âkókô oié] {vento quente, seco, carregado de poeira, que sopra do leste em direção ao Saara e ao litoral atlântico da África setentrional}
harmatão.
akòko pupa [akôko pupa]
akoko
Planta Newbouldia laevis Seem., Fam.Bignoniaceae.
àkókò sísùn [âkókô síssùn]
hora de dormir.
àkọkún [âkókún] {livro}
apêndice.
àkọlé [âkólé]
inscrição.
àkọlé èké [âkólé êké]
falsificação.
àkọlé inú ìwé ìgbọ̀wọ́ [âkólé inú ìué ìbôuó] {cheque}
endosso.
àkọmu [âkómu]
noz-moscada africana
Planta Pycnanthus angolensis (Welw.) Warb., Fam.Myristicaceae.
akọni [akóni]
corajoso;
valente;
herói.
akọ́ni [akóni]
instrutor;
professor.
akọ́ni ní ìwé [akóni ní ìué]
tutora;
tutor.
akọni obìnrin [akóni obìnrin]
heroína.
àkọ́nijẹ́ [âkónidjé]
jarrinha
Planta Aristolochia clematitis L., Fam.Aristolochiaceae
Planta Aristolochia cymbifera Mart., Fam.Aristolochiaceae.
àkọnwọ́sílẹ̀ [âkónuóssílê]
até a borda;
transbordante.
akọọṣu [akóóxu]
inhame selvagem
Planta Dioscorea praehensilis Benth., Fam.Dioscoreaceae.
àkọotọ́ èdè [âkóotó êdê]
ortografia.
àkópọ̀ [âkópô]
generalidade;
massa;
visão global;
resumo.
akópọjọ̀ dátà [akópódjô dátâ] {informática}
banco de dados.
àkọ́rà [âkórâ]
a primeira compra;
a primeira posse;
compra no atacado.
àkóràn [âkórân]
infecção.
àkọ́rẹ́ [âkóré]
a primeiro cortada;
o primeiro corte.
akọ̀rẹ̀lọ̀wọ̀ [akôrêlôuô]
beldroega
Planta Portulaca oleracea L., Fam.Portulacaceae.
akọrin [akórin]
cantora;
cantor.
akórira ẹlòmíràn nítorí ìràn [akórira élômírân nítorí ìrân]
racista.
akórọ [akóró]
pantanoso;
lugar lamacento.
àkọ́rọ̀ [âkórô]
a primeira chuva do ano.
akọsa [akóssa]
ave de rapina.
akọ́ṣẹ́ [akóxé]
estagiária;
médica-residente;
estagiário
médico-residente.
àkòṣe [âkôxe] {contexto da tradição Yorùbá se refere a preparações medicinais e espirituais feitas com ervas (ewé), elementos da natureza e encantamentos para diversos fins, como cura, proteção, atração de prosperidade, amor, sucesso e bem-estar, integrando a sabedoria das plantas (Ewé) e o poder do Àṣẹ (energia vital) com os rituais de Ifá e os Òrìṣàs (Orixás).}
akoxe.
àkọ́ṣe [âkóxe]
começo;
ínício;
o primeiro;
primeiro feito.
àkọsẹ̀jayè [âkóssêdjaiê]
ritual do nome.
àkọsílẹ̀ [âkóssílê] {informática}
notas; {informática}
documento.
àkọsílẹ isakoso [âkóssílé issakosso]
administração pública.
akọsọ [akóssó] {vaso de material resistente ao fogo ger. com o formato de um tronco de cone, us. para fundir ou calcinar minérios e minerais (esp. metais) ou para realizar certas operações químicas ou fisioquímicas que exigem altas temperaturas; crisol.}
cadinho;
pote de fundição.
àkóso [âkósso]
administração;
autoridade;
governo;
controle;
direção;
dominação;
sistema político;
regime.
àkọ́sórí [âkóssórí]
recitar.
akọṣun [akóxun]
inhame selvagem
Planta Dioscorea praehensilis Benth., Fam.Dioscoreaceae.
akoto adìẹ [akoto adìé]
galinheiro.
àkọ̀tún [âkôtún]
novo.
akọ̀wé [akôué]
escriba;
secretária;
escritor;
escriturário;
secretário
amanuense.
akọ̀wé ihinrere [akôué irrinrere]
evangelista.
akọ̀wé ìjárọ́ [akôué ìdjáró]
escritor de fábulas.
akọ̀wé ìròhìn [akôué ìrôrrìn]
jornalista.
akọ̀wé iṣa rọ rọ [akôué ixa ró ró]
autor ou compilador de um dicionário.
akọ̀wé ìtàn [akôué ìtân]
historiador.
akòwé ìwè ìròhìn [akôué ìuê ìrôrrìn]
correspondente.
akọ̀wé obìnrin [akôué obìnrin]
escritora.
akọ̀wé ọkùnrin [akôué ókùnrin]
escritor.
akọ̀wé owó [akôué ouó]
contador.
akọ̀wé tí fi ẹ̀rọ ìkọ̀wé [akôué tí fi êró ìkôué]
datilógrafa;
datilógrafo.
àkọ́wò [âkóuô]
visualização.
àkúdìnrín [âkúdìnrín]
pau de raio
Planta Albizia zygia (DC.) J.F.Macbr., Fam.Fabaceae.
àkúdìnrín ọlọ́ta [âkúdìnrín ólóta]
pau de raio
Planta Albizia zygia (DC.) J.F.Macbr., Fam.Fabaceae.
akuhuNAGÔ [akurru]
pau-mucumbi
Planta Odina acida (A. Rich.) Oliv., Fam.Anacardiaceae Sin. de Lannea acida A.Rich..
àkùkọ [âkùkó]
manhã
crista de galo
Planta Heliotropium Indicum L., Fam.Boraginaceae
galo.
akúmálápá [akúmálápá]
folha de karité;
Planta Butyrospermum parkii (G. Don) Kotschy, Fam.Sapotaceae Sin. de Vitellaria paradoxa C.F.Gaertn.
karité
Planta Vitellaria paradoxa C.F.Gaertn., Fam.Sapotaceae.
akunakun [akunakun]
cardo santo
Planta Argemone mexicana L., Fam.Papaveraceae.
àkúnbà [âkúnbâ]
inundação;
dilúvio.
akunilórun [akunilórun]
anestésico.
akùnyùngbà [akùniùnbâ]
baterista;
bardo;
lisonjeador.
akúrà [akúrâ]
castrado;
cadáver;
eunuco;
um homem impotente.
àkùrà [âkùrâ] (Dona das águas lodosas)
akùra.
àkùrà [âkùrâ]
tilápia
Espécime Tilapia spp, Fam.Cichlidae.
àkùrà ìjẹ̀ṣà [âkùrâ ìdjêxâ]
tilápia
Espécime Hemichromis fasciatus, Fam.Cichlidae.
àkùrà kuda [âkùrâ kuda]
tubarão.
àkúrẹtẹ [âkúrété]
uma pessoa estúpida;
um lerdo.
àkùrọ̀ [âkùrô]
terra agrícola.
àkúrun [âkúrun]
aniquilação;
destruição total;
extinção.
akúṣẹ̀ẹ́ [akúxêé]
uma pessoa pobre.
al [al]
aquele que tem.
àla [âla] {tecido}
chita;
roupa branca
muçulmano.
àlá [âlá]
visão;
sonho.
àlà [âlâ]
borda; {limite}
fim;
limite;
marco.
àlá búburú [âlá búburú]
pesadelo.
aláàbò [aláâbô]
protetor;
amparo;
defensor;
patrono.
aláàbò wa [aláâbô ua] {Título atribuido a Olodumáre}
nosso protetor.
aláàdí [aláâdí] {obtido a partir da semente de frutos da palmeira}
óleo branco.
àlàáfíà [âlâáfíâ]
salve!
paz;
prosperidade;
bem-estar.
àlàáfíà ! [âlâáfíâ !]
bem !.
aláàfin [aláâfin] {título do rei de ọyọ}
aláfin
regente.
aláàfin abíọ́dún [aláâfin abíódún]
alàfin de òyó.
aláàga [aláâga]
presidente.
aláagbè [aláabê]
tocador de cuia.
aláago [aláago]
relojoeiro.
àláàkàṣà [âláâkâxâ]
soldado britânico.
alaalẹ́ [alaalé]
todas as noites.
aláànúú [aláânúú]
brando.
alàárẹ̀ [alâárê]
exaustivo.
àlàbà [âlâbâ] {nome dado ao segundo filho nascido depois de gêmeos}
alaba.
alábàápàdé [alábâápâdé]
casual;
randômico;
acidente;
fortuna;
ocorrência;
sorte;
incidente.
alábàáṣe [alábâáxe]
colega;
colega de trabalho;
companheiro de trabalho;
co-parceiro.
alábàáṣiṣẹ́ [alábâáxixé]
parceira;
parceiro.
alábàfo [alábâfo]
engomadeira.
alábagbé [alábabé]
preso.
alábagbélé [alábabélé]
preso.
alábajẹ [alábadjé]
aquele que participa do mesmo prato;
companheiro de mesa.
àlábàlaṣẹ [âlábâlaxé] {Nome Atribuido A Óbátala}
alábâlaxé.
àlàbápàdé [âlâbápâdé]
feito à sorte;
casualidade;
chance;
fortuna;
ocorrência;
sorte.
alábápin [alábápin]
participante.
alábarà [alábarâ]
cliente.
alábò [alábô]
defensor;
escudeiro;
protetor;
supervisor;
socorrista.
alábọ̀ ara [alábô ara]
inválido.
alábòbò [alábôbô]
escolta;
guarda
acompanhamento;
batedor;
séquito.
alábójútó [alábódjútó]
gerente;
supervisora;
árbitro
supervisor.
alábójútó ilé ọlọ́run ati ọgbà rẹ [alábódjútó ilé ólórun ati óbâ ré]
sacristão.
alábójútó ọkùnrin [alábódjútó ókùnrin]
zelador.
alábojúwò [alábodjúuô]
inspetora;
inspetor.
alábọ̀ọ́jútó [alábôódjútó]
superintendente {Orixás}
sacerdote.
alábòsí [alábôssí]
dissimulador;
enganador;
hipócrita.
alábùkùn [alábùkùn]
desprezador.
alábùkún fún ọ! [alábùkún fún ó!]
bem-aventurança para você!.
alábùkún-fún [alábùkún-fún]
abençoado;
bendito;
aquele que abençoa.
aládà [aládâ]
quem possui uma espada.
aládàágbé [aládâábé]
eremita.
aládágbé [aládábé]
eremita;
recluso.
aládàrú [aládârú]
confundidor.
aládawọlé [aládauólé]
fingidor.
aládawọlé ẹlẹ́tàn [aládauólé élétân]
impostor.
aladẹ [aladé]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
aláde [aláde]
príncipe;
rei.
aládé [aládé]
árvore sopa
Planta Myrianthus arboreus P.Beauv., Fam.Cecropiaceae.
aladi [aladi]
pequena formiga preta.
alàdi [alâdi]
comentarista;
expositor.
àlàdí [âlâdí] {resposta}
solução.
aládìmú [aládìmú]
sustentador;
defensor.
aládirẹ [aládiré]
tintureiro de tecidos elegantes.
aládiyẹ [aládié]
criador de aves.
aládúgbò [aládúbô]
vizinho.
aládùn [aládùn]
de bom gosto;
interessante
jequiriti
Planta Abrus precatorius L., Fam.Fabaceae
jequiriti
Planta Abrus precatorius L., Fam.Fabaceae.
aláfarawé [aláfaraué]
rival;
imitador.
àláfẹ́ [âláfé]
voluptuária.
aláfẹ̀hìntì [aláfêrrìntì]
estadia.
àláfíà [âláfíâ]
prosperidade;
saúde;
sucesso.
aláfifún [aláfifún]
fornecedor.
alãfin [alaafin] {título do rei de ọyọ}
aláfin.
àlàfo [âlâfo] {comprimento}
distância entre coisas;
vazio.
àlàfojútó [âlâfodjútó]
feitor
superintendente.
àláfọṣẹ [âláfóxé]
áugure.
aláfọwọ́rá [aláfóuórá]
gatuno;
ladrão mesquinho.
alága [alága]
presidente.
alágara [alágara]
chato.
alàgbà [alâbâ] {pessoa}
mais velho;
abade;
senhor.
alágbàbọ́ [alábâbó]
enfermeira;
mãe adotiva
treinador.
alágbàfọ̀ [alábâfô]
tintureiro.
alàgbàmọ [alâbâmó]
arquiteto;
pedreiro.
alágbára [alábára]
poderoso;
violento;
uma pessoa forte e fisicamente capaz;
herói;
tirano;
um homem poderoso.
alágbára gbogbo [alábára bobo] {um atributo de Deus}
onipotente.
alágbàrán [alábârán]
alfaiate.
alágbàrò [alábârô]
advogado.
alàgbàṣe [alâbâxe]
uma pessoa empregada para realizar um trabalho servil;
trabalhador.
alágbàtà [alábâtâ]
intermediário.
alágbató [alábató]
dama de companhia;
tutor.
alàgbàtọ́ [alâbâtó]
instrutor
pai adotivo.
alagbàwí [alabâuí]
advogado.
alágbe [alábe]
indigente;
mendingo;
pedinte.
alágbè [alábê]
aquele que usa a cabaça.
alágbe obìnrin [alábe obìnrin]
mendinga.
alágbe ọkùnrin [alábe ókùnrin]
mendingo.
alágbẹ̀dẹ [alábêdé]
ferreiro;
serralheiro.
alágbẹ̀dẹ abẹ́rẹ́ [alábêdé abéré]
fabricante de agulhas.
alágbẹ̀dẹ bàbá [alábêdé bâbá]
caldeireiro.
alágbẹ̀dẹ fàdákà [alábêdé fâdákâ]
prateiro.
alágbẹ̀dẹ idẹ [alábêdé idé]
um trabalhador de bronze.
alágbẹ̀dẹ kọ́kọ́rọ́ [alábêdé kókóró]
chaveiro.
alágbẹ̀dẹ oje [alábêdé odje]
engenheiro.
alágbẹ̀dẹ-ọ̀bẹ [alábêdé-ôbé]
cuteleiro.
alágbẹ̀dẹ-wúrà [alábêdé-uúrâ]
ourives.
alágbo [alábo]
dono de um rebanho.
alagẹmọ [alagémó] (Servo de Ọlọ́run)
alagémó.
alagi [alagi]
lenhador.
alágídí ọkan [alágídí ókan]
sujeito arrogante.
alágídígbá [alágídíbá]
contas feitas de cascas de nozes de palmeira.
alagò [alagô]
pessoa que possui ou fabrica gaiolas para aves..
alágogo [alágogo]
relojoeiro;
vendedor de sinos.
aláhéréko [alárréréko]
cinzas do cabo
Planta Ekebergia senegalensis A.Juss., Fam.Meliaceae.
alahọ́n wúwo [alarrón uúuo]
língua amarrada;
língua pesada.
aláì [aláì]
um ou aquele que não.
aláìbẹ́gbẹ́ṣe [aláìbébéxe]
não membro.
aláìbẹ̀rù [aláìbêrù]
destemido;
intrépido;
intrincado;
não consternado.
aláìbẹ̀rù ọlọ́run [aláìbêrù ólórun]
ímpio;
sem medo de deus.
aláìbùkùn [aláìbùkùn]
sem culpa.
aláìdá [aláìdá]
incensante;
indisposto;
não saudável.
aláìdé [aláìdé]
sem limites;
sem restrições;
solto.
àláìfọ́ [âláìfó]
não quebrado.
aláìgbàgbọ́ [aláìbâbó]
fabuloso;
infiél;
descrente;
agnóstico.
aláìgbàgbọ́ pé ọlọ́run mbẹ [aláìbâbó pé ólórun mbé]
atéia;
ateu.
aláìgbédè [aláìbédê]
bárbara;
bárbaro.
aláìgbọràn [aláìbórân]
desobediente;
recalcitrante.
aláìjẹran [aláìdjéran]
vegetariano.
aláìkọ́ṣéṣe [aláìkóxéxe]
amadora;
amador.
àlaílafinjú [âlaílafindjú]
fora de moda.
àlaílàjọ̀ [âlaílâdjô]
sem ansiedade.
aláìlárògún [aláìlárôgún]
ilógico.
aláìlẹ́ṣẹ̀ [aláìléxê]
quem não tem pecado.
àlailetùtu [âlailetùtu]
aquele que não é propicio.
aláìlófin [aláìlófin]
bandido.
àláìlọ̀kọ [âláìlôkó]
solteirona.
àláìlọmọ [âláìlómó]
sem filhos.
àláìlọ́pẹ́ [âláìlópé]
desagradecido;
ingrato.
àláìlópin [âláìlópin]
falta de limite;
sem fim.
àláìlọwọ̀ [âláìlóuô]
desprovido de santidade;
palavrões.
aláìmọ́ [aláìmó]
uma coisa imunda;
uma coisa suja.
aláìmọ̀ [aláìmô]
uma pessoa ignorante.
aláìmọ̀wé [aláìmôué]
iletrado.
aláìmọyin [aláìmóin]
falta de respeito;
incivilidade.
aláìní [aláìní]
necessitado;
pessoa indigente.
aláìní baba [aláìní baba]
orfão.
aláìní ẹ́rù iṣẹ́ [aláìní érù ixé]
irresponsável.
aláìnílé [aláìnílé]
refugiada;
sem casa;
refugiado.
aláìníṣẹ́ lọ́wọ́ [aláìníxé lóuó]
desempregado.
aláìnítẹ̀ẹ́nú [aláìnítêénú]
impulsivo.
aláìnítẹlọ́rùn [aláìnítélórùn]
insatisfeito.
aláìnítumọ̀ [aláìnítumô]
indefinido.
aláìníyàn [aláìníiân]
descuidado.
aláìru [aláìru]
estagnação;
falta de movimento.
aláìsàn [aláìssân]
doente;
paciente.
alaìṣẹ [alaìxé]
uma pessoa inocente.
aláìsí [aláìssí]
não existente.
aláìtò [aláìtô]
desordem.
àlaitù [âlaitù]
impaciente.
aláìwà-lárọ̀ọ́wọ́tó [aláìuâ-lárôóuótó]
indisponível.
àlàiyé [âlâié]
o senhor do mundo;
monarca;
rei.
alájẹkì [aládjékì]
comilão.
alájẹsẹ [aládjéssé]
ingrato.
alájọgbé búkátà [aládjóbé búkátâ]
comunista
comunista.
alákànṣe [alákânxe]
especialista.
aláke [aláke] {Rei de Abẹ́òkúta}
alake.
alákẹtẹ́ [alákété]
chapeleiro.
alakétu [alakétu] {O Rei de Ketu}
alaketu.
alakiriti [alakiriti]
stereospermum
Planta Stereospermum acuminatissimum K. Schum., Fam.Bignoniaceae.
alákòmejí [alákômedjí]
binário.
alákọ̀ọ́bẹ̀rẹ̀ [alákôóbêrê]
novata;
novato.
alákòóso [alákôósso]
governante;
administrador;
presidente.
alákọrí [alákórí]
pessoa inútil.
alákorò [alákorô] {instrumento utilizado para invocar o Deus do ferro, pertencente ao culto de Ògún, mais precisamente a uma divindade conhecida pelo nome de Akoro um dos filhos de Ògún Alágbède e é utilizado nas Festas Anuais para invocar o Deus do Ferro. Formado por dois sinos em ferro forjado, preso a uma cadeia de elos ou corrente.}
alákorô.
alákoso [alákosso]
contedor;
controlador;
mestre;
regente.
alákoso ọ̀run at' ayé [alákosso ôrun at' aié] {Título atribuido a Olodumáre}
o regente do ceú e da terra.
alákọ̀wé [alákôué]
pessoa educada.
alálá [alálá]
sonhador.
alálùpàyidà [alálùpâidâ]
mágica;
mágico.
alámì ìjẹ́rìí ìwé [alámì ìdjérìí ìué]
notário.
alámọ̀ [alámô]
conjetura;
suposição.
àlámọ̀orí [âlámôorí]
inquietação;
segredo.
alámọre [alámóre] {Título de Obatalá}
alámóre.
alámọrereNAGÔ [alámórere] (O Senhor da Boa Argila) {Título de Obatalá}
alámórere.
àlámọ̀rí [âlámôrí]
coisa confidencial;
inquietação.
alámúṣe [alámúxe]
ativista.
alámùúye [alámùúie]
adaptador.
alanabàj7ẹ́́ [alanabâdj7é]
perdulário.
aláńgbá [aláunbá]
lagarto.
aláńsasà [aláunsassâ]
aranha.
aláńtakùn [aláuntakùn]
aranha.
aláńtakùn nlá olóró [aláuntakùn nlá olóró]
tarântula.
alápatà [alápatâ]
açougueiro.
aláraìbalẹ̀ [aláraìbalê]
delicado.
alárè kérekè [alárê kérekê]
raposa.
alárinà [alárinâ]
ligação.
alárìnká [alárìnká]
cigana;
cigano;
filibusteiro;
vagabundo.
alárìnkiri [alárìnkiri]
filibusteiro;
vagabundo.
aláriwo [aláriuo]
excitante.
alárobọ̀ [alárobô]
pequeno comerciante.
alároko [alároko]
agricultor
lavrador.
aláròyé [alárôié]
falador; {fofoqueiro}
conversador;
grande conversador;
grande falador;
queixoso;
valentão.
aláròyé ! [alárôié !]
o grande falador !.
alárùn-un ìbálòpọ̀ [alárùn-un ìbálôpô]
doença sexualmente transmissível.
alasá [alassá]
seleiro.
alasà [alassâ]
mensageiro do rei.
alaṣá [alaxá] {titulo de rank inferior no exército}
um titulo.
aláṣàyàń [aláxâiân]
eleitor.
alaṣẹ [alaxé]
quaresminha rasteira
Planta Dissotis rotundifolia (Sm.) Triana, Fam.Melastomataceae.
alaṣẹ́ [alaxé]
quaresminha rasteira
Planta Schizocentron elegans, Fam.Melastomataceae.
alásè [alássê]
cozinheira;
cozinheiro.
aláṣẹ [aláxé] (Deus com o poder dos sonhos) {Título honorífico do orixá do Pano Branco (Óbátala)}
óbátala
chefe;
comandante;
oficial;
preceptor;
chefe;
regente.
alásè obìnrin [alássê obìnrin]
padeira.
alásè ọkùnrin [alássê ókùnrin]
padeiro.
àlásẹju [âlássédju]
pessoa voluntariosa.
aláṣetúnṣé [aláxetúnxe] {loop}
executar um grupo de instruções repetidamente.
aláṣetúnṣe ọ̀rọ̀-ìkọ [aláxetúnxe ôrô-ìkó] {loop}
editor de texto.
alaṣika [alaxika]
nômade.
alasọ [alassó]
falador.
alasọ̀ [alassô]
pessoa briguenta;
gritador.
alaṣọ [alaxó]
o senhor das roupas
tecelão.
aláṣọ [aláxó]
vendedor de roupas.
aláṣọ àrántà [aláxó ârántâ]
agente de vendas.
alásọtẹ́lẹ̀ [alássótélê]
profeta.
alátàkò [alátâkô]
oponente.
aláte [aláte]
chapeleiro.
alátẹ̀ [alátê] {espécie de peixe-pedra mais amplamente distribuída, encontrada principalmente em águas rasas do Mar Vermelho e do Indo-Pacífico. Possui um veneno altamente eficaz que pode matar humanos}
peixe-pedra de recife
Espécime Synanceia verrucosa, Fam.Synanceiidae.
alátẹ̀numọ́ [alátênumó]
manifestante.
alátimúbọlé onílé [alátimúbólé onílé]
intrusa;
intruso.
alàtọ̀gbé [alâtôbé]
diabético.
àlàtúnṣe [âlâtúnxe]
reformador.
aláwàdà [aláuâdâ]
comediante
palhaço.
aláwẹfàn [aláuéfân]
pau espinha
Planta Sterculia tragacantha Lindl., Fam.Sterculiaceae.
aláwéré [aláuéré]
beldroega grande
Planta Talinum fruticosum (L.) Juss., Fam.Portulacaceae.
aláwìka [aláuìka]
mexeriqueiro;
um intrometido.
alawo [alauo]
conjurador de espíritos;
sacerdote pagão.
aláwò [aláuô]
oculista.
aláwọ [aláuó]
curtidor;
negociante de peles.
aláwọ̀ [aláuô]
colorido.
alawọfin [alauófin] (Aquele que entra no palácio)
rei.
aláyànfẹ́́ [aláiânfé]
eleitor.
aláye [aláie]
soberano;
monarca; (O senhor do mundo)
rei.
àlàyé [âlâié]
afirmação;
explicação;
nota de rodapé.
alẹ́ [alé]
tardinha.
alẹ́ mọ́jú mọ́ òwúrọ̀ [alé módjú mó ôuúrô]
durante a noite.
alẹ̀ ọ̀odàn [alê ôodân]
schwenckia
Planta Schwenckia americana L., Fam.Solanaceae.
alégbà [alébâ]
jacaré.
àlejò [âledjô]
estrangeiro;
visita;
visitante;
convidado;
hóspede.
alékèsì [alékêssì] (Pode ser chamada)
guaçatonga
Planta Casearia sylvestris Sw., Fam.Flacourtiaceae.
àlẹ́nilẹ́wẹ̀gbà [âléniléuêbâ]
extorsionador;
lutador de luta-livre.
àlìkámà [âlìkámâ]
trigo
Planta Triticum vulgare Vill., Fam.Poaceae.
àljẹ́brà [âldjébrâ]
álgebra.
alkùránì [alkùránì]
alcorão.
alọ [aló]
questão difícil.
alọ̀ [alô]
moedor.
àlọ́ [âló]
enigma;
conto;
mito.
àlọ̀ [âlô]
inhame da costa
Planta Dioscorea cayennensis Lam., Fam.Dioscoreaceae.
àlọ̀ eléwé ńlá [âlô eléué unlá] (dono da grande folha)
jateorhiza
Planta Jateorhiza macrantha (Hook.f.) Exell & Mendonça, Fam.Menispermaceae.
àlọ̀ eléwé oníka mẹ́ta [âlô eléué oníka méta] (Folha dona de trÊs dedos)
jateorhiza
Planta Jateorhiza macrantha (Hook.f.) Exell & Mendonça, Fam.Menispermaceae.
àlọ̀ fọhùn [âlô fórrùn] (moer e não falar)
jateorhiza
Planta Jateorhiza macrantha (Hook.f.) Exell & Mendonça, Fam.Menispermaceae.
àlòfò odò [âlôfô odô]
cebola
Planta Allium cepa L., Fam.Liliaceae.
àlọ̀fọ̀ odò [âlôfô odô]
jateorhiza
Planta Jateorhiza macrantha (Hook.f.) Exell & Mendonça, Fam.Menispermaceae.
àlògbo [âlôbo]
usado.
alọ̀gì [alôgì]
moedor de milho.
alọ́jọpín [alódjópín]
acionista.
àlòkù [âlôkù]
não é novo;
segunda-mão;
usado.
alọ̀lẹ̀kẹ̀ [alôlêkê]
moedor de contas.
alọlọ [alóló]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
alọ́mọ́ [alómó]
enxerto.
àlọ́mọ́ [âlómó]
aquilo que é enxertado em uma árvore.
àlòsì [âlôssì]
canhoto.
alówónjẹja funfun [alóuóndjédja funfun]
bredo fino
Planta Trianthema portulacastrum L., Fam.Aizoaceae.
alówónjẹja pupa [alóuóndjédja pupa]
bredo fino
Planta Trianthema portulacastrum L., Fam.Aizoaceae.
alu-batá [alu-batá]
batedor do tambor batá;
tamborileiro de batá.
alu-kóso [alu-kósso]
batedor do tambor koso.
àlùbọ́sà [âlùbóssâ]
cebola
Planta Allium cepa L., Fam.Liliaceae.
àlúbọ́sà elẹ́wẹ́ [âlúbóssâ eléué]
chalota
Planta Allium ascalonicum L., Fam.Liliaceae.
àlùbọ́sà erin [âlùbóssâ erin]
lírio do mar
Planta Pancratium Trianthum Herb., Fam.Liliaceae.
àlùbọ́sà gàmbàrí [âlùbóssâ gâmbârí]
cebola
Planta Allium cepa L., Fam.Liliaceae.
àlùbọ́sà kẹ́tá [âlùbóssâ kétá]
cebola
Planta Allium cepa L., Fam.Liliaceae.
àlúbọ́sà oníṣú [âlúbóssâ oníxu]
chalota
Planta Allium ascalonicum L., Fam.Liliaceae.
àlúfáà [âlúfáâ]
sacerdote.
àlùfáà ìjọ [âlùfáâ ìdjó]
clero.
àlùfáà ìjọ ọlọ́run [âlùfáâ ìdjó ólórun]
clérigo.
alufin [alufin]
prisioneiro.
àlùgànbí [âlùgânbí]
erva nó
Planta Synedrella nodiflora (L.) Gaertn., Fam.Asteraceae.
alugbá [alubá]
batedor do tambor cabaça.
alugbin [alubin] {batedor de tambor de Ọbàtálá}
tamborileiro.
àlùgbọnrọn [âlùbónrón]
triclisia subcordata
Planta Triclisia subcordata Oliv., Fam.Menispermaceae.
alujá [aludjá]
perfuração {Toque especifico do orixá Xangô que ritmo produzido pelo som dos atabaques aceleram em ritmo crescente, os passos de quem acompanha a dança, gestos simbolizam a saga de guerreiros, uma espécie de marcha, os atabaques aceleram gradativamente o ritmo tornando mais vibrante os passos dos que dançam.}
dança ritual de xangô.
àlùjànun [âlùdjânun]
espírito demoníaco.
àlukáwàní́ [âlukáuâní]
barganha;
promessa;
acordo.
alukembù [alukembù]
estribo.
àlùkẹrẹse [âlùkérésse]
dama da noite;
Planta Ipomoea involucrata P. Beauv., Fam.Convolvulaceae Sin. de Ipomoea pileata Roxb.
Planta Ipomoea alba L., Fam.Convolvulaceae
jasmim da noite
Planta Cestrum nocturnum, Fam.Solanaceae.
àlùkẹrẹse pupa [âlùkérésse pupa]
dama da noite
Planta Ipomoea involucrata P. Beauv., Fam.Convolvulaceae Sin. de Ipomoea pileata Roxb.
Planta Ipomoea alba L., Fam.Convolvulaceae.
alukọ [alukó]
cacatua.
àlùmọ́gàjí [âlùmógâdjí]
tesoura.
àlùmọ́nNAGÔ [âlùmán] (Fica de cabelo branco)
boldo bahiano
Planta Vernonia condensata Baker, Fam.Asteraceae Sin. de Acmella ciliata (Kunth) Cass..
alunipa [alunipa]
aquele que comete homicídio culposo;
assassino.
àlupáyidá [âlupáidá]
prestidigitação.
àlùpàyídá [âlùpâìdá] (foi forjada como uma espada)
língua de galinha
Planta Sida linifolia Cav., Fam.Malvaceae
Planta Uraria picta (Jacq.)DC., Fam.Fabaceae.
àlùpàyídá funfun [âlùpâìdá funfun]
língua de galinha
Planta Uraria picta (Jacq.)DC., Fam.Fabaceae.
àlùpàyídá ọ̀sónyìn [âlùpâìdá ôssónín]
língua de galinha
Planta Uraria picta (Jacq.)DC., Fam.Fabaceae.
alùpùpù [alùpùpù]
motocicleta.
àlùsè [âlùssê]
fechadura de mola;
cadeado.
àlùsin [âlùssin]
aflição;
infortúnio.
àlùsìn [âlùssìn]
dano.
ama [ama]
habitualmente.
àmàlà [âmâlâ] {Comida votiva oferendada a alguns Orixás, principalmente Xangô. Feito com quiabos, óleo de dendê, camarão seco, cebola, farinha de mandioca para diversas finalidades}
amala;
mingau de farinha de inhame.
amátọ̀ki [amátôki]
pega-pega
Planta Desmodium gangeticum (L.) DC., Fam.Fabaceae.
àmẹ́dún [âmédún]
próximo ano.
àmi [âmi]
espionagem;
símbolo.
àmì [âmì]
crachá;
espiã;
acento;
espião;
sinal.
àmì àkómọ́ [âmì âkómó]
colchete.
àmí ara ọjà títà [âmí ara ódjâ títâ]
marca comercial.
àmí àrùn àpẹrẹ [âmí ârùn âpéré]
sintoma.
àmì ẹ̀gan [âmì êgan]
estigma.
àmì ẹ̀rí [âmì êrí]
credencial.
àmì ẹ̀ṣọ́ ara [âmì êxó ara]
tatuagem.
àmì ìbéèrè [âmì ìbéêrê]
sinal de interrogação.
àmí ìbí [âmí ìbí]
marca de nascimento.
àmì ìdádúró [âmì ìdádúró]
vírgula.
àmì idakejì [âmì idakedjì]
sinal inverso;
sinal oposto.
àmì ìfìwé ránṣẹ́ [âmì ìfìué ránxé]
carimbo.
àmì ìfọwọ́sàmìsí [âmì ìfóuóssâmìssí]
impressão digital.
àmì inú ìwé kíkà [âmì inú ìué kíkâ]
pontuação.
àmì ìsọdipúpọ̀ [âmì ìssódipúpô]
sinal de multiplicação.
àmì ìtọ́ka ewu fún ọlọ́kọ̀ [âmì ìtóka euu fún ólókô]
bóia.
àmì ìyìn [âmì ììn] {militar}
medalha.
àmì ohún [âmì orrún]
acento.
àmì orin [âmì orin]
nota musical.
àmí orúkọ kíkọ sínú ìwé láti fi ṣe ẹ̀rí [âmí orúkó kíkó sínú ìué láti fi xe êrí]
assinatura.
àmì oyè onídájọ́ [âmì oiê onídádjó]
peruca.
àmì-ìsale [âmì-ìssale]
acento grave.
àmì-òké [âmì-ôké]
acento agudo.
amín [amín]
amém.
amọ̀ [amô]
argila;
barro.
àmọ́ [âmó]
mas.
amọ̀ líle [amô líle]
argamassa;
cimento.
àmọ̀ ọ́mọ̀ [âmô ómô]
deliberadamente.
àmọ̀ ọ́mọ̀ ṣe [âmô ómô xe]
deliberado.
amọ̀ sísun [amô síssun]
tijolo.
amọ̀ tí a fi ńmọ àwo [amô tí a fi unmó âuo]
porcelana.
àmọ́di [âmódi]
enfermidade.
àmódi àìyà [âmódi âìâ]
consumo.
àmọ́di orí [âmódi orí]
febre cerebral.
amọ́dun [amódun]
próximo ano.
amòfin [amôfin]
advogada;
advogado.
amọjú [amódjú]
embriaguez.
amọkokò [amókokô]
oleiro.
amọ̀mọ̀tán [amômôtán]
conhecimento imperfeito.
amọ̀nà [amânâ]
condutora;
dica;
condutor;
guia;
líder.
àmọ̀nà [âmânâ]
pilhagem;
saque.
amòòkùn [amôôkùn]
mergulhador.
àmọ̀ọ́mọ̀ ṣe [âmôómô xe]
intencional.
àmọpé [âmópé]
então;
apesar;
embora.
àmọ̀ràn [âmôrân]
pessoa conhecida;
conselheiro.
àmọ̀ràwọ̀ [âmôrâuô]
astrólogo;
astrônomo.
àmọ́ṣa [âmóxa]
felizmente.
àmọ̀ṣe [âmôxe]
obstinação.
àmọ̀tán [âmôtán]
conhecimento fingido.
àmọ̀tàn [âmôtân]
historiador.
àmọ̀tẹ́kùn [âmôtékùn]
leopardo.
àmọ̀tẹ́lẹ̀ [âmôtélê]
conhecimento prévio;
presciência.
amọ́wọ́kúrò ayé [amóuókúrô aié]
alfavaca
Planta Ocimum gratissimum L., Fam.Lamiaceae.
amòye èdè [amôie êdê]
linguista.
àmú [âmú]
confusão.
àmù [âmù]
sete sangrias
Planta Cuphea carthagenensis (Jacq.) J.F. Macbr., Fam.Lythraceae.
amúewú wáyé [amúeuú uáié]
perpétua brava
Planta Gomphrena celosioides Mart., Fam.Amaranthaceae.
àmúga ìjẹun [âmúga ìdjéun]
garfo.
amùjẹ̀ [amùdjê] (estanca sangue)
pau-sangue
Planta Harungana madagascariensis Lam. ex Poiret, Fam.Hypericaceae.
amùjẹ̀ wẹ́wẹ́ [amùdjê uéué] (estanca sangue pequena)
estanca sangue miúdo;
Planta Cnestis longiflora Schellenb., Fam.Connaraceae Sin. de Cnestis corniculata Lam.
pau-sangue miúdo
Planta Rourea coccinea (Schumach. & Thonn.) Benth. var. coccinea, Fam.Connaraceae.
amújẹ̀ńlá [amúdjêunlá]
pau-sangue
Planta Harungana madagascariensis Lam. ex Poiret, Fam.Hypericaceae.
àmúkàn [âmúkân]
vinagreira;
Planta Hibiscus sabdariffa L., Fam.Malvaceae
abajerú
Planta Chrysobalanus icaco L., Fam.Chrysobalanaceae.
àmulẹ̀ [âmulê]
conspirador.
àmulẹpà [âmulépâ]
assassino.
amunílẹru [amuníléru]
ladrão de escravos;
sequestrador.
amúnimúyẹ́ [amúnimúié] (Apossa-se uma pessoa e de sua inteligência)
balainho de velho
Planta Centratherum punctatum Cass, Fam.Asteraceae
mesmerismo.
amúnisìn tipátipá [amúnissìn tipátipá]
fascista.
amúnú tutù [amúnú tutù]
bertalha
Planta Basella alba L., Fam.Basellaceae.
amúnú tutù pupa [amúnú tutù pupa]
bertalha
Planta Basella alba L., Fam.Basellaceae.
àmúpadà [âmúpadâ]
restauração;
restituição.
àmupara [âmupara]
embriaguez.
àmúṣẹ́ṣẹ [âmúxéxé]
atividade.
àmùṣu [âmùxu]
ânus.
amúwàgọ̀nà [amúuâgônâ]
acalypha ornata
Planta Acalypha ornata Hochst. ex A.Rich., Fam.Euphorbiaceae.
amúwàgún [amúuâgún]
acalypha ornata
Planta Acalypha ornata Hochst. ex A.Rich., Fam.Euphorbiaceae.
àmúwọlé [âmúuólé]
entrada;
introdução.
àna [âna] {por afinidade}
parente.
àná [âná]
ontem.
àna obìnrin [âna obìnrin]
cunhada.
àna ọkùnrin [âna ókùnrin]
cunhado.
ànàgó [ânâgó]
nagô.
ànàmọ́ [ânâmó]
folha da batata doce
Planta Ipomoea batatas (Linn.) Lam., Fam.Convolvulaceae.
ànàmú ọ̀gà [ânâmú ôgâ]
ipomoea
Planta Ipomoea spp., Fam.Convolvulaceae.
andará [andará]
visgueiro
Planta Parkia multijuga Benth., Fam.Leguminosae.
ànfàní [ânfâní]
fruição.
àńfàní [âunfâní] {saúde}
imunidade;
vantagem;
lucro;
privilégio.
angẹ́lì [angélì]
anjo.
àní [âní]
é dito;
eles dizem.
àníàní [âníâní]
dúvida;
incerteza.
ànìjẹ́ [ânìdjé]
um título lisonjeiro.
anise [anisse]
endro
Planta Anethum graveolens L., Fam.Apiaceae
anis.
ànítán [ânítán]
perfeição;
posse total.
àníyàn [âníiân]
ansiedade;
desejo.
ànkémi létí [ânkémi létí]
jarrinha
Planta Aristolochia ringens Vahl, Fam.Aristolochiaceae.
antijuí [antidjuí]
trombeta branca
Planta Brugmansia suaveolens (Humb. & Bonpl. ex Willd.) Bercht. & J.Presl, Fam.Solanaceae.
ànù [ânù]
caridade;
clemência;
compaixão;
indulgência;
pena.
apá [apá]
parte; {departamento}
seção;
departamento;
pinhão
antebraço;
braço
mogno africano
Planta Afzelia africana Sm., Fam.Leguminosae.
àpà [âpâ]
muito extravagante;
pródigo;
pessoa esbanjadora.
apá ẹ̀wù [apá êuù] {vestuário}
manga.
àpá ilẹ̀ [âpá ilê]
panorama.
apá ìwọ̀fà [apá ìuôfâ] (Folha do Feitiço)
corredeira
Planta Synedrella nodiflora (L.) Gaertn., Fam.Asteraceae.
apá kan àyíká [apá kan âìká]
arco.
apá kan lára mọ́tò [apá kan lára mótô]
paralama.
àpá ojú [âpá odjú]
cicatriz.
apá òsì [apá ôssì]
lado esquerdo.
apá ọ̀tún [apá ôtún]
lado direito.
apá ọ̀tún iwájú ọkọ̀ ojú omi tàbí ọkọ̀ òfúrufú [apá ôtún iuádjú ókô odjú omi tâbí ókô ôfúrufú]
estibordo.
apá ọ̀tún tàbí òsì orí lẹ́ẹ̀ba párí [apá ôtún tâbí ôssì orí léêba párí]
têmpora.
apà-ìgbó [apâ-ìbó]
pau conta
Planta Afzelia Bella Harms., Fam.Leguminosae.
àpáàdì [âpáâdì]
inferno.
àpaarò [âpaarô]
perdiz.
àpadà [âpadâ]
língua de galinha
Planta Uraria picta (Jacq.)DC., Fam.Fabaceae.
apàdí [apâdí]
fundo rachado.
àpahà [âparrâ]
sucupira
Planta Pentaclethra macrophylla Benth., Fam.Fabaceae.
àpaká [âpaká]
debulhador de milho.
apákan [apákan]
parcela;
parte;
seção.
apákan pàtàkì tí nmú ẹ̀rọ mọ́tò tutù [apákan pâtâkì tí nmú êró mótô tutù]
radiador.
apákan-iwe [apákan-iue]
página de um livro.
apákó [apákó] {madeira}
tábua;
assoalho.
apàko [apâko]
palmeira ráfia
Planta Raphia vinifera P.Beauv., Fam.Arecaceae.
àpakọ́ [âpakó] (matando a tosse)
cleistopholis
Planta Cleistopholis patens (Benth.) Engl. & Diels, Fam.Annonaceae.
apala [apala]
apito;
assobio.
apálá [apálá]
medula vegetal;
uma cabaça
pepino
Planta Cucumis sativus L., Fam.Cucurbitaceae.
àpalá [âpalá]
abóbrinha
Planta Cucurbita pepo L., Fam.Cucurbitaceae.
àpalù [âpalù]
massacre.
àpamọ́ ìwé ọmọ iléwèé [âpamó ìué ómó iléuêé]
mochila.
àpamọ́wọ́ [âpamóuó]
bolsa.
apan [apan]
árvore espinhosa.
apànìà [apânìâ]
assassina;
assassino;
matador.
apanijẹ [apanidjé]
sexo oral;
canibal;
devorador.
apanilẹ́ẹ̀rín [apaniléêrín]
cômica;
cômico.
apànìyàn [apânìân]
assassina;
assassino;
matador.
apáńlá [apáunlá]
pepino
Planta Cucumis sativus L., Fam.Cucurbitaceae.
apáòká [apáôká] (Não pode ser conquistada) {Designa o nome de uma entidade fitomórfica considerada a mãe de Ọ̀ṣọ́ọ̀si, cultuada em uma Jaqueira. É uma árvore Sagrada, suas folhas são usadas para assentar Èṣù e em banhos para os filhos de Ṣàngó, porém seus frutos não devem ser consumidos por esses iniciados}
apáòká
jaqueira
Planta Artocarpus integrifolia L.f., Fam.Moraceae Sin. de Artocarpus integer (Thunb.) Merr.
jaqueira
Planta Artocarpus heterophyllus Lam., Fam.Moraceae.
àpàpó [âpâpó]
ingá-bravo
Planta Lonchocarpus sericeus (Poir.) DC., Fam.Fabaceae.
àpapọ̀ nkan [âpapô nkan]
orçamento.
àpapọ̀ òrùn àti òṣùpa ní àwọ̀sánmà [âpapô ôrùn âti ôxùpa ní âuôssánmâ]
eclipse.
àparà [âparâ]
sucupira
Planta Pentaclethra macrophylla Benth., Fam.Fabaceae.
àpárá [âpárá]
brincadeira;
caricatura;
esterilidade;
poema satírico;
raiva;
zombaria.
àparẹ́ [âparé]
abolição;
desfiguração;
obliteração;
revogação.
apári [apári]
careca.
àpárò [âpárô]
perdiz.
apàṣsàNAGÔ [apâxssâ]
seringa selvagem
Planta Burkea africana Hook, Fam.Fabaceae.
apata [apata] {pequeno escudo redondo, ger. de madeira com guarnição de ferro, podendo ser tb. todo de ferro ou aço, que dispunha de uma broca central.}
broquel;
escudo.
àpáta [âpáta]
rocha.
àpáta wa [âpáta ua] {Título atribuido a Olodumáre}
nosso escudo.
apàwọ̀fà [apâuôfâ] (Folha do Feitiço)
corredeira
Planta Synedrella nodiflora (L.) Gaertn., Fam.Asteraceae.
apàwọ́pàrùn [apâuópârùn]
gligô
Planta Morinda lucida Benth., Fam.Rubiaceae.
apẹja [apédja]
pescador.
apẹ̀jẹ̀NAGÔ [apêdjê] (Matando o Sangue)
dormideira
Planta Mimosa pudica L., Fam.Fabaceae.
àpéjọ [âpédjó]
assembléia;
congregação;
refúgio;
reunião.
àpéjọ ọ̀pọ̀ ènìà [âpédjó ôpô ênìâ]
audiência.
àpẹ̀jobí [âpêdjobí]
rabujo
Planta Stemodia viscosa Roxb., Fam.Plantaginaceae.
àpèjonu [âpêdjonu]
cardo santo
Planta Cnestis ferruginea DC., Fam.Connaraceae.
àpèjúwe [âpêdjúue]
amostra;
descrição;
receita.
àpèkọ [âpêkó]
ditado.
apépe [apépe]
inhame da costa
Planta Dioscorea cayennensis Lam., Fam.Dioscoreaceae.
apẹ̀rẹ̀ [apêrê]
cesta;
balaio.
àpẹrẹ [âpéré]
amostra;
descrição;
emblema;
figura;
precedente;
esboço;
espécimes;
exemplo;
padrão;
plano.
àpẹrẹ aláìlẹ́gbẹ́ [âpéré aláìlébé]
ideal.
àpẹrẹ ìfiyèsí [âpéré ìfiêssí]
sinal.
apìkán [apìkán] (Matar formiga branca)
trombeta roxa
Planta Datura Metel L., Fam.Solanaceae.
àpilẹṣe [âpiléxe]
primeira produção.
apínwékiri [apínuékiri]
carteiro.
apìroko [apìroko]
abóbora canelada
Planta Telfairia occidentalis Hook.f., Fam.Cucurbitaceae.
àpò [âpô]
bolsa;
mochila;
saco de alpinista;
bolso;
saquinho.
àpò ẹ̀jẹ̀ [âpô êdjê]
artéria.
àpọ̀ ẹ̀wù [âpô êuù]
bolso.
apọ́ ibà [apó ibâ] (Rejeitar a Febre)
quaresminha rasteira
Planta Dissotis rotundifolia (Sm.) Triana, Fam.Melastomataceae.
àpò ìtọ̀ [âpô ìtô]
bexiga.
àpò ìtọ́jú ìwé [âpô ìtódjú ìué]
arquivo.
àpò ìwà [âpô ìuâ]
sacola da existência.
àpò ìwè [âpô ìuê]
pasta; {livro}
volume.
àpò ìyè ọmọ nínú oyún [âpô ìê ómó nínú oiún]
útero.
àpò kan [âpô kan]
cem.
àpò márún [âpô márún]
quinhentos.
àpò mẹ̀fa [âpô mêfa]
seiscentos.
àpò mẹ̀je [âpô mêdje]
setecentos.
àpò méji [âpô médji]
duzentos.
àpò mẹ̀jọ [âpô mêdjó]
oitocentos.
àpò mẹ̀rin [âpô mêrin]
quatrocentos.
àpò mẹ̀sán [âpô mêssán]
novecentos.
àpò mẹ̀ta [âpô mêta]
trezentos.
àpò nlà [âpô nlâ]
saco.
àpò ọ̀kẹ̀ [âpô ôkê]
cem mil.
àpò onjẹ̀ [âpô ondjê]
alforje.
àpò owó [âpô ouó]
bolsa;
carteira.
àpò tí a fi nsùn ní ìgbà ìdálẹ̀ [âpô tí a fi nsùn ní ìbâ ìdálê]
saco de dormir.
àpò-ìwé [âpô-ìué]
envelope.
apọdà [apódâ]
um idiota.
apògùn [apôgùn]
química;
químico.
apohúnmọ́ [aporrúnmó]
zelador.
apọ̀jẹ̀ [apôdjê]
ruminação.
àpọ̀jù [âpôdjù]
a maior parte;
abundância;
superabundância.
àpólà [âpólâ]
cláusula;
fragmento.
àpólà àpèjúwe [âpólâ âpêdjúue]
frase adjetival.
àpólà àpọnlé [âpólâ âpónlé]
frase advérbial.
àpólà atọkùn [âpólâ atókùn]
frase preposicional.
àpólà ọ̀rọ̀ orúkọ [âpólâ ôrô orúkó]
frase nominal.
àpólà ọrọ-ìṣe [âpólâ óró-ìxe]
frase verbal.
àpọ́n [âpón]
bacharel;
celibato;
solteiro.
àpọ̀n [âpan]
caroço da manga africana
Planta Irvingia gabonensis (Aubry-Lecomte ex O'Rorke) Baill., Fam.Irvingiaceae.
àpọ́nlé [âpónlé]
respeito.
apọnni [apónni]
adulador;
bajulador.
àpòokùn [âpôokùn]
estômago.
apópo [apópo] {roupa}
peça; {frutas, leguminosas}
vagem.
àpòpọ̀ [âpôpô]
resolução;
solução.
àpótí [âpótí]
urna;
caixa;
mala;
estojo;
recipiente;
tamborete.
àpótí ẹ̀rí [âpótí êrí]
a arca da aliança.
àpótí ìfigba ìwé ìránṣẹ́ [âpótí ìfiba ìué ìránxé]
caixa postal.
àpótí irinṣẹ [âpótí irinxé]
caixa de ferramentas.
àpótí iṣura [âpótí ixura]
caixa de tesouro;
tesouraria.
àpótí ìtise [âpótí ìtisse]
escabelo.
àpótí ìto ìwè lẹ́sẹsẹ [âpótí ìto ìuê lésséssé]
fichário.
àpótí ìwé [âpótí ìué]
escrivaninha;
estante de livros.
àpótí ìwé olùkọ́ tàbí afbẹjọ́rò [âpótí ìué olùkó tâbí afbédjórô]
pasta de documentos.
àpótí ohun ọ̀ṣọ́ [âpótí orrun ôxó]
prateleira.
àpótí ọtá ìbọn [âpótí ótá ìbón]
cartucho.
àpòtò [âpôtô]
bexiga.
ara [ara]
pele;
corpo;
tronco.
ará [ará]
público;
gentalha;
multidão;
nação;
plebe;
raça;
ralé;
morador;
povo;
tribo;
habitantes;
cidadãos.
àra [âra]
vezes.
àrá [ârá]
eletricidade;
eletroterapia;
relâmpago;
trovão.
ãrá [aará]
descompostura;
raio.
ara ènìyàn [ara ênìân]
corpo humano.
ara ẹran [ara éran]
peças de carne.
ará erékùṣu [ará erékùxu]
habitante da ilha.
ará ìlú [ará ìlú]
civil;
aborígene;
cidadã;
comunidade;
nacionalidade;
cidadão;
conterrâneo.
ara kíkú [ara kíkú]
cadáver.
àra mẹ̀ta [âra mêta]
três vezes.
ara mi [ara mi]
eu mesmo.
ará orílẹ̀ èdè [ará orílê êdê]
compatriota.
ara ọ̀run [ara ôrun]
habitante do mundo espiritual.
ara rẹ [ara ré]
você mesma;
você mesmo.
ara wa [ara ua]
nós mesmos.
ara wọn [ara uón]
elas mesmas;
eles mesmos.
ara yin [ara in]
vocês mesmos.
ará-ayé [ará-aié]
gênero humano.
aráálé [aráálé]
arrendatária;
arrendatário.
àràárọ̀ [ârâárô]
todas as manhãs.
àràbà [ârâbâ] (Pai das Árvores) {Também chamada de árvore da Seda de Algodão}
sumaúma
Planta Ceiba pentandra (L.) Gaertn., Fam.Malvaceae.
àrabárà [ârabárâ]
curioso;
esquisito;
indiscreto;
interessante;
raro;
singular;
excêntrico.
arábìnrin [arábìnrin] {feminino}
parente.
arábìnrin bàbá [arábìnrin bâbá]
tio.
arábìnrin ìyá [arábìnrin ìá]
tia.
aráiye [aráie]
humanidade.
àràjo [ârâdjo]
viajante.
àràkáníkáde [ârâkáníkáde]
mussambé
Planta Cleome rutidosperma DC., Fam.Capparaceae.
arákùnrin [arákùnrin] {masculino}
parente.
arákùnrin àbúrò [arákùnrin âbúrô]
irmão mais novo.
arákùnrin àgbà [arákùnrin âbâ]
irmão mais velho.
arákùnrin bàbá [arákùnrin bâbá]
titio.
arákùnrin ìyá [arákùnrin ìá]
titia.
arálé [arálé]
membro da família.
arán [arán]
senil;
senilidade;
caquético;
delírio.
aràn [arân]
erva lombrigueira
Planta Spigelia anthelmia L., Fam.Loganiaceae
verme.
àrán [ârán]
veludo.
aránbàtà [aránbâtâ]
sapateiro.
àrándùn [ârándùn]
ficção;
uma mentira;
historietas.
aranmọju oṣu [aranmódju oxu]
lua cheia.
aràrá [arârá]
anão;
pigmeu.
arasan [arassan]
erva nó
Planta Synedrella nodiflora (L.) Gaertn., Fam.Asteraceae.
àràse [ârâsse]
sândalo africano
Planta Baphia nitida Lodd., Fam.Fabaceae.
aráwájú [aráuádjú]
antecessor;
predecessor.
arawo [arauo]
abutre.
aráyá [aráiá]
vivacidade.
aráyé [aráié]
gênero humano.
aré [aré]
brincadeira.
arẹ [aré]
mais velho;
marechal de campo;
presbitério;
um titulo de honra.
àrè [ârê]
mallotus
Planta Mallotus oppositifolius (Geiseler) Müll.Arg., Fam.Euphorbiaceae.
arẹ́hin kosùm ọmọ [arérrin kossùm ómó]
carrapicho rabo de raposa
Planta Cyathula prostrata (L.) Blume, Fam.Amaranthaceae.
àrekéndá [ârekéndá]
astúcia;
desonestidade;
esperteza;
falsidade;
injustiça;
marotice;
perversidade;
sutileza;
engano.
àrekérekè [ârekérekê]
astúcia;
desonestidade;
esperteza;
falsidade;
injustiça;
marotice;
perversidade;
sutileza.
àrẹ̀mọ [ârêmó]
a criança mais velha.
arẹmolẹ́kún [arémolékún]
acalypha ciliata
Planta Acalypha ciliata Forssk., Fam.Euphorbiaceae.
arẹ́nijẹ [arénidjé]
trapaceiro;
vigarista.
arère [arêre]
araticum da areia
Planta Annona senegalensis Pers., Fam.Annonaceae.
arẹ̀rẹ̀ dúdú [arêrê dúdú]
figueira africana
Planta Ficus thonningii Blume, Fam.Moraceae.
arẹwà [aréuâ]
pessoa de beleza;
pessoa graciosa.
àrìdan [ârìdan] (Vê brilhar)
aridan
Planta Tetrapleura Tetraptera (Schumach. E Thonn) Taub, Fam.Mimosaceae.
àrìdan tọ́ọ́rọ́ [ârìdan tóóró]
árvore baqueta
Planta Cassia sieberiana DC., Fam.Fabaceae.
arìín [arìín]
meio.
àrìlu [ârìlu]
secamone
Planta Secamone afzelii (Schult.) K.Schum., Fam.Apocynaceae.
àrín [ârín]
corda iplé
Planta Dioclea reflexa Hook.f., Fam.Fabaceae.
arìnjò [arìndjô]
viajante.
àrìnká [ârìnká]
reumatismo.
arìnnà [arìnnâ]
viajante;
peregrino.
arìnnà-àjò [arìnnâ-âdjô]
viajante.
arìnrìn àjò [arìnrìn âdjô]
emigrante.
arìnrìn fàájì nínú aginjù [arìnrìn fâádjì nínú agindjù]
andarilho;
andarilha.
arìnrìnàjò onífàájì [arìnrìnâdjô onífâádjì]
turista
turista.
àrìrà [ârìrâ] {frequentemente usado com bi expressando bi àrìrà significando como o trovão }
trovão.
àrísá [âríssá]
aparição;
pavor;
susto;
terror.
àríwà [âríuâ]
norte.
àríwísí [âríuíssí]
comentar.
ariwo [ariuo]
eclosão; {som}
perturbação; {som}
rixa; {som}
alvoroço;
barulho;
tumulto; {som}
volume.
aríwó [aríuó]
falsa moscadeira;
Planta Monodora myristica Dunal, Fam.Annonaceae
noz-moscada
Planta Virola bicuhyba (Schott) Warb., Fam.Myristicaceae.
àriyá [âriá]
alegria;
folguedo;
prazer.
àríyànjiyàn [âríiândjiân]
controvérsia;
argumento.
àrìyọ̀ [ârìô]
alegria;
boas-vindas.
aró [aró]
corante.
arọ [aró]
deficiente;
aleijada;
aleijado;
coxo.
arọ́ [aró]
oficina de ferrador.
arọ̀ [arô]
uma espécie de cabaça usada como uma aljava por caçadores.
àrò [ârô]
estufa;
lareira;
canto do fogão;
forno.
àrọ́ [âró]
forjaria.
àrọ̀ [ârô]
corvina
Espécime Aplodinotus grunniens Rafinesque, 1819, Fam.Sciaenidae.
àrọ́ agbẹ̀dẹ [âró abêdé]
forjaria.
àrò jinlẹ̀ [ârô djinlê]
concentração.
àròbọ̀ [ârôbô]
uma história mesquinha;
intermediário.
àróbọ̀ bọ yí [âróbô bó ì] (Vamos cultuar o intermediário que é elástico (que estica))
saudação ao orixá oxumaré.
àrofọ̀ [ârofô]
desenho animado.
àròfọ̀ [ârôfô]
inteligente;
sátira;
capricho;
humor.
àròhìn [ârôrrìn]
anunciante;
contador de histórias;
narrador
jornalista.
arójòkú [aródjôkú]
erva botão;
Planta Eclipta alba (L.) Hassk., Fam.Asteraceae
erva grossa
Planta Elephantopus mollis Kunth., Fam.Asteraceae.
arọ́jú [aródjú]
rigor.
àròká [ârôká]
bisbilhoteiro;
mexeriqueiro.
aroko [aroko]
fazendeiro.
àrólé [ârólé]
herdeira;
herdeiro.
arọ́lù [arólù] {Título semelhante a um chefe de conselho ou assembléia. O fundador da casa reinante, foi nomeado para ter sido, como um chefe de Oyo.}
o senhor da casa.
àrọmọgbọ́mọpọ̀n [ârómóbómópan]
figueira africana
Planta Ficus thonningii Blume, Fam.Moraceae.
àrọni [âróni]
fada.
àrọ̀nì [ârônì] (Aquele que tem um membro murcho) {Àrọni é o deus da Floresta, possui conhecimento de medicina, embora a cura da doença não seja sua função específica. O nome significa "Aquele que tem um membro murcho", é representado na forma humana, mas com apenas uma perna, a cabeça de um cão, e um rabo de cachorro Àrọni aproveita e devora aqueles que o encontram na floresta e tentam fugir, quando o veem; mas se um homem enfrenta-o com coragem e não mostra nenhum sinal “de medo, ele o leva a sua morada nos redutos da floresta, e o mantém lá por dois ou três meses, período em que ele lhe ensina os segredos das plantas e suas propriedades medicinais”. Quando o aluno não tem mais a aprender, Àrọni rejeita-o, dando-lhe um fio de cabelo de sua cauda para provar ao incrédulo que ele realmente foi iniciado. Um redemoinho de vento, correndo pela floresta e girando folhas mortas, é considerada uma manifestação de Aroni.}
aroni.
arọ́pọ̀ [arópô]
sucessora;
sucessor.
àròpọ̀ [ârôpô]
adição;
soma.
aroṣọ [aroxó]
embrulho.
àròsọ [ârôssó]
lenda;
uma estória inventada;
capricho;
rumor.
arósún [aróssún] (O corpo que dorme)
cerimônia fúnebre.
àròyé [ârôié]
admoestação;
advocacia;
controvérsia;
explicação;
queixa;
pleito.
àròyé-òdi [ârôié-ôdi]
argumentador.
àrúdà [ârúdâ] {sempre precedido de 'àrúnkùn'}
aceitável; {sempre precedido de 'àrúnkùn'}
completo; {sempre precedido de 'àrúnkùn'}
perfeito;
propiciatório.
arúfin [arúfin]
criminal;
acusada;
acusado;
prisioneiro.
arúgbó [arúbó]
ancião.
àrúkùn [ârúkùn]
completo;
perfeito;
plenitude.
àrùn [ârùn] {Termo aplicado ao ser ou energia malévola classificado como Ajogun, declarados como inimigos da humanidade}
a doença
enfermidade;
queixa;
gangrena
peste;
destempero;
padecimento
cinco.
àrùn dọ́gba [ârùn dóba]
igual.
arùn fọ́nfọ́n [arùn fánfán]
inhame
Planta Dioscorea alata L., Fam.Dioscoreaceae.
àrùn jẹjẹrẹ ọmú [ârùn djédjéré ómú] {comida}
câncer de mama.
àrùn sánsán [ârùn sánsán]
erva de são joão
Planta Ageratum conyzoides L., Fam.Asteraceae.
arunjẹran [arundjéran]
quebra pedra
Planta Phyllanthus muellerianus (Kuntze) Exell, Fam.Phyllanthaceae.
arùnjẹran [arùndjéran]
acalypha ciliata
Planta Acalypha ciliata Forssk., Fam.Euphorbiaceae.
arunṣu [arunxu]
diarréia com dor de estômago.
àruntantan [âruntantan]
manjericão de folha larga
Planta Ocimum basilicum L., Fam.Lamiaceae.
àrùsọ̀NAGÔ [ârùssô]
alfazema do brasil;
Planta Aloysia gratissima (Gill. et Hook) Troncoso., Fam.Verbenaceae
rosmaninho
Planta Cantinoa carpinifolia (Benth.) Harley & J.F.B.Pastore, Fam.Lamiaceae.
àrúwá [ârúuá]
ainda agora.
àrúwú [ârúuú] {Orixá funfun}
arúwú.
asá [assá]
louro
Planta Laurus nobilis L., Fam.Lauraceae.
asà [assâ]
defesa;
sela;
sela lateral;
escudo.
asà [assâ]
broquel;
defesa;
proteger.
aṣá [axá]
folha de tabaco;
rapé;
rolo de tabaco
tabaco
Planta Nicotiana tabacum L., Fam.Solanaceae.
àsá [âssá]
pigarrear.
àṣá [âxá] (utilizados em ações para proteção contra inimigos [Verger])
bissaque
Planta Bridelia micrantha (Hochst) Baill., Fam.Euphorbiaceae
falcão.
àṣà [âxâ]
cultura;
moda;
tradição;
voga;
costume.
àṣà ge [âxâ gue]
costume;
hábito de cortar.
àṣá gidi [âxá gidi]
bissaque
Planta Bridelia micrantha (Hochst) Baill., Fam.Euphorbiaceae.
àṣà ìbáló ọkùnrin ṣí ọkùnrin obìnrin sí obìnrin [âxâ ìbáló ókùnrin xí ókùnrin obìnrin sí obìnrin]
homossexual.
àṣà ìbílẹ̀ [âxâ ìbílê]
cultura.
aṣááju [axáádju]
precursor;
prenúncio.
aṣááju ìgbìmọ̀ [axáádju ìbìmô]
chefe principal no conselho;
o maioral;
porta-voz.
àsábá [âssábá]
o ato de colocar-se sob a proteção de outro.
aṣafọ̀ [axafô]
oradora;
orador.
aṣàfojúdi [axâfodjúdi]
imperiosa;
pessoa imperiosa;
impertinente.
aṣágbe [axábe]
mendingo.
aṣágun [axágun]
revoltado;
rebelde.
aṣájú [axádjú]
pioneiro.
àsálà [âssálâ]
nogueira africana;
Planta Plukenetia conophora Müll.Arg., Fam.Euphorbiaceae
nogueira comum
Planta Juglans regia L., Fam.Juglandaceae.
aṣàlàpà [axâlâpâ]
ladrilhador.
aṣálẹ̀ [axálê]
deserto.
àṣálẹ́ [âxálé]
entardecer;
anoitecendo;
pôr do sol.
asán [assán]
vão;
vazio;
desaparecer.
àsan-padà [âssan-padâ]
reembolso.
àsanlé [âssanlé]
pagamento em excesso.
àṣanpada omi [âxanpada omi]
redemoinho;
redemoinho de água;
vórtice.
àṣanyika [âxanika]
redemoinho;
redemoinho de água;
vórtice.
àṣápa [âxápa]
chacina;
matança;
massacre.
àṣàpá [âxâpá]
mafurreira
Planta Trichilia emetica Martin Vahl, Fam.Meliaceae.
aṣára [axára]
folha de tabaco;
rapé;
rolo de fumo.
aṣára gogó [axára gogó] (Incomoda o corpo)
vassourinha de relógio
Planta Sida rhombifolia L., Fam.Malvaceae.
aṣára lilọ̀ [axára lilô]
rapé.
aṣáragbà [axárabâ]
bridelia
Planta Bridelia ferruginea Benth, Fam.Euphorbiaceae.
àṣáró [âxáró]
comida feita de inhame.
àṣàrò [âxârô]
cogitação;
contemplação;
meditação;
ruminação.
àṣàṣà [âxâxâ]
pau ferro
Planta Margaritaria discoidea (Baill.) G.L.Webster, Fam.Phyllanthaceae.
àṣàṣà-odán [âxâxâ-odán]
pau ferro
Planta Margaritaria discoidea (Baill.) G.L.Webster, Fam.Phyllanthaceae.
aṣatán [axatán]
ato de se libertar.
àṣàtì [âxâtì]
rejeição;
aquilo que é posto de lado ou desprezado;
um náufrago.
àṣàyà [âxâiâ]
brincadeira;
piada.
àṣàyàn [âxâiân]
escolhido;
uma escolha;
eleger;
escolher;
selecionar.
àṣàyàn-ẹ̀kọ́ [âxâiân-êkó]
assunto.
asẹ́ [assé]
peneira;
coador.
aṣẹ́ [axé]
bacurau
Espécime Macrodipteryx Longipennis, Fam.Caprimulgidae.
aṣẹ̀ [axê]
quem ofende ou peca contra.
àsè [âssê]
festa;
refeição;
entretenimento;
passatempo.
àṣé [âxé]
aparentemente.
àṣẹ [âxé]
consequência;
oferta;
uma boa velocidade;
sucesso.
àṣẹ [âxé]
jurisprudência;
lei;
ordem;
comando;
poder;
comandar;
controlar;
demandar;
ordenar;
processar;
chefiar.
àṣẹ́ [âxé]
autorização.
àṣẹ́ [âxé]
menstruação;
fluxo menstrual;
período menstrual.
ãsẹ̀ [aassê]
porta larga.
àṣe dandan [âxe dandan]
mandatório.
àṣẹ egúngún [âxé egúngún] {Nome usado para determinar o ritual aos antepassados}
lei do esqueleto.
àṣẹ ẹ̀mí baba-ńlá [âxé êmí baba-unlá]
lei do espírito.
àṣẹ ẹ̀mí baba-ńlá [âxé êmí baba-unlá]
antepassado;
predecessor.
àṣẹ ẹ̀mí baba-ńlá [âxé êmí baba-unlá]
progenitor;
ascendente.
àṣẹ ẹ̀mí ìrandíran [âxé êmí ìrandíran] {Também denominada "lei da alma"}
lei do espírito.
àṣẹ ìtọ́sí níkan [âxé ìtóssí níkan]
patente.
àṣẹ ológun [âxé ológun] {militar}
ordem.
asẹ́ omi [assé omi]
filtro.
aṣẹ-ẹgbẹ [axé-ébé]
quem ofende uma sociedade.
àṣẹ-ìṣẹ̀dà [âxé-ìxêdâ]
direito autoral.
àṣẹ-òfin [âxé-ôfin]
doutrina;
mandato.
àṣe-túnṣe [âxe-túnxe]
iteração.
aṣẹbaba [axébaba]
quem ofende um pai.
aṣèbéèrè [axêbéêrê]
interrogação.
aṣebi [axebi]
aquele que age ou atua como.
aṣebibaba [axebibaba] {O que atua como um pai}
guardião.
aṣebiọba [axebióba] {O que atua como um rei}
regente.
aṣẹ̀fẹ̀ [axêfê]
bobo;
brincalhão;
engraçado;
palhaço.
aṣẹ̀fẹ̀fẹ́ [axêfêfé]
ostentador.
àṣeféfé [âxeféfé]
alardeador;
ostentador.
aṣẹ́fun [axéfun]
folha da riqueza
Planta Aerva lanata (L.) Juss. ex Schult., Fam.Amaranthaceae.
aṣẹ̀gágá [axêgágá]
alardeador;
ostentador.
àṣegágá [âxegágá]
alardeador;
ostentador.
aṣẹ̀gàn [axêgân]
escarnecedor;
zombador.
aṣẹgbẹ́ ìgbímọ̀ [axébé ìbímô]
jurada;
jurado.
aṣẹ́gun [axégun]
vitorioso;
conquistador;
vencedor.
àṣehàn [âxerrân]
pretensão;
uma coisa feita para aparência;
uma coisa feita para mostrar;
fingimento;
pretexto.
àṣejù [âxedjù]
ação extravagante;
intemperança;
excesso.
aṣeké [axeké]
mentiroso.
àṣèké [âxêké]
o mentiroso.
aṣekẹ̀kẹ́ [axekêké]
fabricante de rodas.
aṣèkọ̀sẹ̀ [axêkôssê]
um tropeço.
àṣelédeni [âxelédeni]
delegado;
agente.
àṣelékè [âxelékê]
redundância;
supererrogação;
superfluidade;
excesso
excesso.
aṣélù [axélù]
estadista.
àṣemeji [âxemedji]
ambidestro.
àṣeni [âxeni]
aquele que destrói outro;
um desfazedor.
àṣeniníbi [âxeniníbi]
pessoa que pratica o mal.
àṣenù [âxenù] {um termo de desprezo}
mulher estéril;
qualquer trabalho não lucrativo.
àṣépé [âxépé]
perfeição.
asépọn [assépón] {um termo de desprezo}
mulher estéril.
aṣẹ̀rọ [axêró]
vizinhança;
contato.
àṣẹ̀rò [âxêrô]
experiência;
experimentação;
prova;
tentativa;
ensaio;
experimento;
experimentar;
ensaiar;
tentar.
àṣẹ̀rọ [âxêró]
fabricante de máquinas;
designer de maquinário;
engenheiro mecânico.
àṣeṣá [âxexá]
ação extravagante;
intemperança.
àṣèṣẹ̀ [âxêxê]
cerimônia fúnebre.
àṣẹ̀ṣìpànìa [âxêxìpânìa]
homicídio culposo.
àsèso [âssêsso]
aquilo que é frutífero.
asẹsu [asséssu] (Deusa das Águas profundas) {Asẹsu é uma divindade yorubá que representa a senhora das águas profundas e é considerada a mensageira de Olókun, a divindade das águas abissais}
asésu.
àsètà [âssêtâ]
comida cozida para venda;
zelador de um restaurante.
àṣetán [âxetán]
perfeição;
realização.
àsẹtinuẹni [âssétinuéni]
pessoa voluntariosa.
aṣèwétà [axêuétâ]
editor.
àsíá [âssíá]
bandeira;
estandarte;
insígnia.
àṣíká [âxíká]
malévolo;
uma pessoa má;
criador de travessuras;
escarnecedor;
tirano.
asikelú [assikelú]
epíteto de exú.
àṣíkiri [âxíkiri]
escarnecedor.
àsìkò [âssìkô] {tempo}
hora; {tempo}
momento; {limite}
prazo;
tempo.
àsìkò aìparí [âssìkô aìparí]
tempo presente progressivo.
àsìkò ìpàṣẹ [âssìkô ìpâsṣẹ]
imperativo.
àsìkò ìsinyìí [âssìkô ìssiníí]
tempo presente.
àsìkò ọjọ́-ìwájú [âssìkô ódjọ-ìuádjú]
futuro do presente.
àṣíkùtá [âxíkùtá]
malva branca;
Planta Sida cordifolia L., Fam.Malvaceae
malva do campo
Planta Krapovickasia macrodon (DC.) Fryxell, Fam.Malvaceae.
àṣílẹ́ [âxílé]
transplantando.
aṣilọsílùúmírán [axilóssílùúmírán]
imigrante.
àṣìmáwù [âxìmáuù]
mata-pasto
Planta Senna obtusifolia (L.) H.S.Irwin & Barneby, Fam.Fabaceae.
asínwín [assínuín]
doido;
maníaco;
tolo;
idiota.
àṣípè [âxípê]
deslizamento da língua.
àṣípẹ̀ [âxípê]
peticionário;
promotor
suplicante.
àṣìpé [âxìpé]
deslizamento da língua.
àṣírí [âxírí]
assunto privado;
segredo.
àṣírì [âxírì]
apócrifo;
em particular.
àṣírò [âxírô]
contador.
àṣìrò [âxìrô]
erro de cálculo.
àṣíṣẹ̀ [âxíxê]
mendigo.
àṣìṣe [âxìxe]
falha;
engano;
erro.
àṣísọ [âxíssó]
fala errada.
aṣíwájú [axíuádjú]
chanceler;
líder.
aṣiwèré [axiuêré]
doido;
tolo;
tola;
idiota.
asọ̀ [assô]
disputa;
equívoco;
brigar.
aṣo [axo]
calado;
silencioso;
uma pessoa taciturna;
uma pessoa rabugenta;
um olhar azedo;
um tédio.
aṣọ [axó]
roupa;
saia
pano;
tecido;
vestuário.
aṣọ aga [axó aga]
sobrecoberta para poltronas, sofás.
aṣọ àkéte [axó âkéte] {cama}
lençol.
aṣọ àpò [axó âpô]
pano de saco.
aṣọ àrán [axó ârán]
veludo.
aṣọ àríyá [axó âríiá]
traje a rigor.
aṣọ àwọ̀sùn [axó âuôssùn]
pijamas.
aṣọ dudu [axó dudu]
roupa preta.
aṣọ ẹgbẹ́ kan [axó ébé kan]
uniforme.
aṣọ èjìká [axó êdjìká]
cachecol.
aṣọ ẹ̀ṣọ́ tí ọkùnrin ma ndì mọ́ ọrùn [axó êxó tí ókùnrin ma ndì mó órùn]
gravata.
aṣọ fèrèsé [axó fêrêssé]
persiana.
aṣọ fèrèsè [axó fêrêssê]
cortina.
aṣọ funfun [axó funfun]
roupa branca.
aṣọ gígùn [axó gígùn]
vestido longo.
aṣọ ibojo [axó ibodjo]
capa de chuva.
aṣọ ìbora [axó ìbora]
lençol de cobertura; {roupa}
pano.
aṣọ ìbora àwọ̀lékè [axó ìbora âuôlékê]
roupão de banho.
aṣọ ìbọrùn [axó ìbórùn]
cachecol.
aṣọ ibùsùn [axó ibùssùn]
colcha;
roupa de cama;
tapete;
lençol.
aṣọ ìdikú [axó ìdikú] {vestidura que envolve o cadáver que vai ser sepultado}
mortalha.
aṣọ ìdọ̀tí [axó ìdôtí]
lavanderia.
aṣọ ìgbàdí ọmọwọ́ [axó ìbâdí ómóuó]
fralda.
aṣọ ìgúnwà [axó ìgúnuâ] {cerimonial}
túnica.
aṣọ ìkọ́mú [axó ìkómú]
sutiã.
aṣọ ìlékè [axó ìlékê]
agasalho
paletó.
aṣọ ìnu awo [axó ìnu auo]
pano de copa.
aṣọ ìnu ẹnu ọmọdé [axó ìnu énu ómódé]
babador.
aṣọ ìnujú [axó ìnudjú]
lenço;
toalha de rosto.
aṣọ ìnura [axó ìnura]
toalha;
toalha de banho.
aṣọ ìnuwọ́ [axó ìnuuó] {mãos}
toalha;
guardanapo.
aṣọ ìrépé [axó ìrépé]
colcha;
colcha de retalho.
aṣọ ìró [axó ìró]
pano.
aṣọ ìròrì [axó ìrôrì]
fronha.
aṣọ ìṣọ̀ṣọ́ pénpé tí a fi nbo ọrùn [axó ìxôxó pénpé tí a fi nbo órùn]
cachecol.
aṣọ ìsọ̀sọ́ tẹ́ré [axó ìssôssó téré]
colar.
aṣọ iwe lokun [axó iue lokun]
maiô.
aṣọ ọ̀fọ̀ [axó ôfô]
roupa de luto.
aṣọ ọ̀gbọ̀ [axó ôbô]
linho.
aṣọ ọ̀gbọ̀ kíkunà [axó ôbô kíkunâ]
fibra de algodão.
aṣọ òjo [axó ôdjo]
capa de chuva.
aṣọ òkè [axó ôkê]
pano da costa.
aṣọ ológun [axó ológun]
uniforme militar.
aṣọ ṣẹ̀dà [axó xêdâ]
seda.
aṣọ tábílì [axó tábílì]
toalha de mesa.
aṣọ tálà [axó tálâ]
musselina.
aṣọ tí a fí nbo egbò [axó tí a fí nbo ebô]
curativo.
aṣọ títa [axó títa]
cortina;
cortinado.
aṣọ titẹ́ sílẹ̀ [axó tité sílê]
tapete.
aṣọ́ túbu [axó túbu]
carcereiro.
aṣọ wíwọ̀ [axó uíuô]
terno;
traje;
vestido.
aṣọ wúwo ìtẹ́sílẹ́ [axó uúuo ìtéssílé]
carpete.
aṣọ-ẹbí [axó-ébí]
uniforme familiar.
aṣọ-fẹlẹfẹlẹ-ìbojú [axó-féléfélé-ìbodjú]
um véu.
aṣọ-kíko [axó-kíko]
ato de bordar roupa.
àsọdájú [âssódádjú]
fato.
àsòdi [âssôdi]
argumentador.
àsọdùn [âssódùn]
hipérbole;
exagero.
asofẹ́yẹjẹ̀ [assoféiédjê]
cata-pequena
Planta Rauvolfia vomitoria Afzel., Fam.Apocynaceae.
aṣọ̀fọ̀ [axôfô]
pranto.
aṣọga [axóga]
fanfarrão;
ferrabrás;
ostentador.
aṣọ̀gànṣẹ́kẹ́ [axôgânxéké]
ébano yorùbá
Planta Diospyros monbuttensis Gürke, Fam.Ebenaceae.
asọgbà [assóbâ]
um envolvido na fabricação de uma cerca de madeira.
àsógbódò [âssóbódô]
morelia
Planta Morelia senegalensis A.Rich., Fam.Rubiaceae.
àsógbódùn [âssóbódùn]
morelia
Planta Morelia senegalensis A.Rich., Fam.Rubiaceae.
aṣògo [axôgo]
alardeador.
aṣogùn [axogùn]
ébano yorùbá
Planta Diospyros monbuttensis Gürke, Fam.Ebenaceae.
aṣògunNAGÔ [axôgun]
encarregado do sacrifício.
asọjẹ [assódjé]
fábula;
mentira;
conto.
aṣojo [axodjo]
covarde.
aṣojú [axodjú]
típico;
representante.
aṣojú ìjọba kan ni ilẹ̀ míràn [axodjú ìdjóba kan ni ilê mírân]
consul.
aṣojú ìlú nibomiran [axodjú ìlú nibomiran]
embaixada.
aṣojúẹni [axodjúéni]
delegada;
delegado;
representante;
agente.
àsọlékè [âssólékê]
hipérbole;
exagero.
àsológun [âssológun]
citara.
àsọlù [âssólù]
comunicação;
deliberação;
discussão.
asọmọgbè [assómóbê]
dedo anular.
aṣọ́nà [axónâ]
guarda;
guarda de segurança;
vigia;
caçadores.
asopọ̀ [assopô]
que une.
asọpọ [assópó]
comunicação;
deliberação;
discussão.
aṣòro [axôro]
atormentador;
perturbardor.
aṣòrò [axôrô]
estudar.
aṣọ́ro [axóro]
faca pontiaguda.
asọ́rọ́nígbangba [assóróníbanba]
orador.
aṣoṣọ̀ [axoxô]
axoxo.
aṣọ́ṣọ́ [axóxó] {um pequeno pássaro que alimenta-se de figos do mato}
pássaro.
àsọtẹ́lẹ̀ [âssótélê]
predição;
previsão;
profecia;
acordo;
augúrio.
asọwérewère [assóuéreuêre]
tagarela.
aṣowó [axouó]
cunhador de moedas.
àsọyé [âssóié]
anotação;
definição;
explicação;
glosa;
raciocínio.
asunjẹ̀ [assundjê]
pau-sangue
Planta Harungana madagascariensis Lam. ex Poiret, Fam.Hypericaceae.
àsùnwọ̀n [âssùnuôn]
fedegoso gigante
Planta Senna alata (L.) Roxb., Fam.Fabaceae.
àsùnwọ̀n èèbó [âssùnuôn êêbó]
são joão
Planta Cassia spectabilis Schrad., Fam.Fabaceae.
asúré [assúré]
corredor.
ata [ata]
fruta de conde;
Planta Annona squamosa Linn., Fam.Annonaceae
pimenta da costa;
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae
pimenta dedo de moça
Planta Capsicum baccatum L., Fam.Solanaceae.
àtà [âtâ]
cumieira.
ata àbájósi [ata âbádjóssi]
pimentão
Planta Capsicum annuum L., Fam.Solanaceae.
ata àbáláyé [ata âbáláié]
pimentão
Planta Capsicum annuum L., Fam.Solanaceae.
ata àbúrekú [ata âbúrekú]
pimentão
Planta Capsicum annuum L., Fam.Solanaceae.
ata dudu [ata dudu]
pimenta preta
Planta Piper nigrum L., Fam.Piperaceae.
ata ẹyẹ [ata éié]
pimenta malagueta
Planta Capsicum frutescens L., Fam.Solanaceae.
ata gbàséjo [ata bâssédjo]
pimentão
Planta Capsicum annuum L., Fam.Solanaceae.
ata ìjobì [ata ìdjobì]
pimenta da costa
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
ata ire [ata ire]
pimenta da costa
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
ata ìsènbáyé [ata ìssênbáié]
pimentão
Planta Capsicum annuum L., Fam.Solanaceae.
ata ìyèré [ata ìêré] {Também conhecida como pimenta preta}
pimenta de são tomé
Planta Piper guineense Schumach., Fam.Piperaceae.
ata jíjẹ [ata djídjé]
pimentão
Planta Capsicum annuum L., Fam.Solanaceae.
ata nlá [ata nlá]
pimentão
Planta Capsicum annuum L., Fam.Solanaceae.
ata ọrọ̀ [ata órô]
maboqueiro
Planta Strychnos spinosa Lam., Fam.Loganiaceae.
ata pupa [ata pupa]
pimentão
Planta Capsicum annuum L., Fam.Solanaceae.
ata sísebẹ̀ [ata síssebê]
pimenta malagueta
Planta Capsicum frutescens L., Fam.Solanaceae.
ata wẹwẹ [ata uéué]
piripíri
Planta Capsicum frutescens L., Fam.Solanaceae.
ataare [ataare]
pimenta da costa
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
atafo [atafo]
unheiro.
atafo ojú [atafo odjú] {doença}
catarata;
membrana.
atàgbà [atâbâ] {informação}
transmissão.
àtaíyébáiyé [âtaíiébáié]
ancestral
ancião.
ataiyéraye [ataiéraie]
eterno.
atalẹ̀ [atalê]
gengibre
Planta Zingiber officinale Roscoe, Fam.Zingiberaceae.
àtálẹ́sẹ̀ [âtáléssê] {pé}
sola.
àtàn [âtân]
estrume.
atànjẹ [atândjé]
enganador.
atànkálẹ̀ [atânkálê]
bredo fino
Planta Trianthema portulacastrum L., Fam.Aizoaceae.
atanni [atanni]
tentador;
enganador;
sedutor.
àtànpà [âtânpâ]
luz da tocha.
àtàńpàkó [âtâunpâkó]
polegar.
àtàńpàkó ẹsẹ [âtâunpâkó éssé]
dedão do pé.
àtapàdà [âtapâdâ]
reflexo.
àtàpàrí òbùkọ [âtâpârí ôbùkó]
anis do mato
Planta Clausena anisata (Willd.) Hook.f. ex Benth., Fam.Rutaceae.
àtàpàrí òrúkọ [âtâpârí ôrúkó]
anis do mato
Planta Clausena anisata (Willd.) Hook.f. ex Benth., Fam.Rutaceae.
atapùpù [atapùpù]
motocicleta.
àtárá [âtárá]
tocha;
chama.
àtárà màgbà [âtárâ mâbâ] {Epíteto de Yèmọnja}
ataramagba.
atare òbùró [atare ôbùró]
pimenta do jacaré
Planta Aframomum daniellii (Hook. f.) K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
atare pupa [atare pupa]
pimenta do reino
Planta Piper nigrum L., Fam.Piperaceae.
atare tẹ̀tẹ̀ ẹ̀gún [atare têtê êgún]
cana de macaco
Planta Costus Afer Ker Gawl, Fam.Costacae.
àtàrí [âtârí]
coroa da cabeça.
atawere irú [atauere irú]
alfarroba africano
Planta Parkia biglobosa (Jacq.) Benth., Fam.Fabaceae.
atayẹ́ [ataié]
pimenta da costa
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
atayẹ́ ìjobì [ataié ìdjobì]
pimenta da costa
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
atayẹ́ isa [ataié issa]
pimenta da costa
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
atayẹ́ liya [ataié lia]
pimenta da costa
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
atayẹ́ rere [ataié rere]
pimenta da costa
Planta Aframomum melegueta K. Schum., Fam.Zingiberaceae.
àtè [âtê]
cola;
cola para pegar passarinhos.
àtẹ [âté]
bandeja de dinheiro.
àtẹ́ [âté]
desgraça;
increspar.
àtẹ agbàwórán-tàn [âté abâuórán-tân]
tela;
tela da televisão.
àtẹ àkókò-iṣẹ́ [âté âkókô-ixé]
horário.
atẹdùrù [atédùrù]
violinista.
atẹ́gùn [atégùn]
brisa.
atẹ̀gùn [atêgùn]
escada;
escadaria;
andaime.
àtẹ̀gùn ilé [âtêgùn ilé]
escadas.
àtẹ̀gùn kékeré [âtêgùn kékeré]
degraus.
àtẹ̀hìnwá [âtêrrìnuá]
usualmente.
àtẹ́lẹ [âtélé]
sola do pé.
àtẹ́lẹ́ ọwọ́ [âtélé óuó]
palma da mão.
àtẹ́lẹsẹ́ [âtéléssé]
sola do pé.
àtẹ́lẹwọ́ [âtéléuó]
palma da mão.
àtẹ́lọwọ́ [âtélóuó]
palma da mão.
àtẹ̀pè [âtêpê]
apelido;
pseudônimo.
àtẹ́ralógo [âtéralógo]
uma mulher imoral.
àtẹ́ramọ́ṣẹ́ [âtéramóxé]
trabalhador.
àtẹ̀rígbà [âtêríbâ]
lintel.
atẹrúdẹ́rú [atérúdérú]
escravo ancestral.
àtẹ́sẹ̀ [âtéssê]
sola do pé.
àtètè [âtêtê]
prévio;
o que é em primeiro.
àtètèbá [âtêtêbá]
fronteira;
átrio exterior;
o que foi encontrado pela primeira vez.
àtètèbí [âtêtêbí]
primogênito.
àtètédá [âtêtédá]
o que foi criado pela primeira vez.
àtètèdé [âtêtêdé]
chegada antecipada;
retorno antecipado.
àtètèkọ́ṣe [âtêtêkóxe]
origem;
rudimento.
àtẹ́wọ́ [âtéuó]
palma da mão (Palma da Mão)
batata gigante
Planta Ipomoea mauritiana Jacq., Fam.Convolvulaceae.
àtẹ́wọ́ ẹdun [âtéuó édun] (Palma da Mão do Macaco)
batata gigante
Planta Ipomoea mauritiana Jacq., Fam.Convolvulaceae.
àtẹ̀wọ̀gba [âtêuôba]
aceitável;
propiciatório.
àtẹ̀wọ̀gbare [âtêuôbare]
adenia
Planta Adenia lobata (Jacq.) Engl., Fam.Passifloraceae.
àtẹ̀wọ̀gbare yagá [âtêuôbare iagá]
adenia
Planta Adenia lobata (Jacq.) Engl., Fam.Passifloraceae.
ati [ati]
também;
de;
do.
atí [atí]
um feixe.
àti [âti]
e.
àti pẹ̀lú [âti pêlú]
incluindo.
àtíbàbà [âtíbâbâ]
estante;
prateleira;
andaime;
toldo.
àtibọ̀ [âtibô]
chegando;
retornando.
àtigbá [âtibá]
recepção.
atijọ́ [atidjó]
dos velhos tempos;
há muito tempo atrás.
àtijó [âtidjó]
dançando.
àtijò [âtidjô]
queimando.
àtijọ́ [âtidjó] {tempo}
histórico;
idade;
passado.
àtíkè [âtíkê]
pó de maquiagem.
atikékeréheyin [atikékerérrein] (pára guerra pequena)
periquitinho
Planta Alternanthera pungens H.B.K., Fam.Amaranthaceae.
atikọ̀ [atikô]
recusa;
rejeição;
ato de abandonar.
àtilẹ̀nde [âtilênde]
a origem;
a raiz;
nascimento.
atìnNAGÔ [atìn] {A mistura do efun mineral e o efun vegetal}
atin.
atiniláiyà [atiniláiâ]
opositor;
antagonista;
oponente.
atinilẹṣẹẹ [atiniléxéé]
boxeador.
atinuwa [atinuua]
voluntário;
livre-arbítrio.
àtinúwá [âtinúuá]
voluntário.
àtípá [âtípá]
liteira;
maca.
atípálà [atípálâ]
uma pessoa magra;
gado magro.
àtìpó [âtìpó]
colonizadora;
colonizador;
peregrino;
residente.
atò [atô]
rhigiocarya
Planta Rhigiocarya racemifera Miers, Fam.Menispermaceae.
atọ́ [ató]
cabaça
Planta Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Fam.Cucurbitaceae.
atọ̀ [atô]
urina.
àtó [âtó]
anamirto
Planta Chasmanthera strigosa Welw. ex Hiern, Fam.Menispermaceae Sin. de Chasmanthera welwitschii Troupin.
atọfà [atófâ]
arqueiro.
atọ̀gbé [atôbé]
diabete.
atohun rìnwa [atorrun rìnua]
estranho;
imigrante.
àtòjò àtẹ̀rùn [âtôdjô âtêrùn]
marianinha;
Planta Commelina nudiflora L., Fam.Commelinaceae
trapoeraba azul
Planta Commelina Diffusa L., Fam.Commelinaceae.
atọjọmọjọ [atódjómódjó]
há muito tempo atrás.
atọ́jú [atódjú]
zelador.
atọ́ju-ẹṣin [atódju-éxin]
moço de estrebaria;
cavalariço.
atọkọ̀ [atókô]
piloto;
timoneiro.
atọ́kùn [atókùn]
pajem;
produtor;
guia;
líder.
atọ̀nà [atônâ]
espião;
aquele que anda pela estrada.
atọ́ni [atóni]
agressor;
instrutor
provocador;
guia.
atopá kún [atopá kún]
arruda
Planta Ruta graveolens L., Fam.Rutaceae.
àtòrì [âtôrì]
vareta (Vara de Fogo)
guanxima
Planta Glyphaea brevis (Spreng.) Monach., Fam.Malvaceae.
àtòrì igbó [âtôrì ibó]
mallotus
Planta Mallotus oppositifolius (Geiseler) Müll.Arg., Fam.Euphorbiaceae.
àtòrìnà [âtôrìnâ] (Vara do Fogo)
sabugueiro
Planta Sambucus nigra L., Fam.Adoxaceae.
atọrọ [atóró]
mendigo.
àtọ̀runwá [âtôrunuá]
celestial;
imaculado;
não contaminado;
original.
àtọ̀runwá ìwá [âtôrunuá ìuá]
modéstia;
virtude.
àtóṣe [âtóxe]
aquele que é capaz de;
capaz de ser.
àtọ́sí [âtóssí]
gonorréia.
àtótó [âtótó]
barulho.
atóto o! o! [atóto o! o!] (Silêncio !)
silêncio.
àtọwọ́dá [âtóuódá]
artificial.
atọwọdọwọ [atóuódóuó]
tradição.
atukọ̀ [atukô]
barqueiro;
marinheiro;
navegador;
piloto.
atúlẹ̀jẹ [atúlêdjé]
mendigo.
àtúmọ̀ [âtúmô]
tradução.
àtúmọ̀-èdè [âtúmô-êdê]
dicionário.
àtúndálójú [âtúndálódjú]
reafirmação.
àtúnjọ-pàdé lẹ́hìn ìpínyà [âtúndjó-pâdé lérrìn ìpíniâ]
reunião.
àtúnkọ [âtúnkó]
reciclagem;
reconstrução.
àtúnṣe [âtúnxe]
edição;
emenda;
reforma;
artigo;
reparo;
revisão.
àtúnwá [âtúnuá]
reencarnação.
àtúnwí [âtúnuí]
repetição.
àtùpà [âtùpâ]
lâmpada;
lanterna;
lampião.
atura [atura] (folhas que trazem relaxamento e saúde para o corpo)
gergelim
Planta Sesamum radiatum Schumach. and Thonn., Fam.Pedaliaceae.
àuiwẹ́ igi oko [âuiué igi oko]
pau ferro
Planta Margaritaria discoidea (Baill.) G.L.Webster, Fam.Phyllanthaceae.
àwa [âua]
nós.
àwa tìkarawa [âua tìkaraua]
nós mesmos.
àwáàrí [âuáârí]
busca.
àwàdà [âuâdâ]
comédia.
awakọ̀ [auakô]
motorista;
remador.
awakọ̀-ofurufú [auakô-ofurufú]
aviador.
awalẹ̀ ìṣura ilẹ̀ [aualê ìxura ilê]
mineiro.
àwámárídìí [âuámárídìí]
incompreensível.
àwanù [âuanù]
desperdício.
àwárèrì [âuárêrì]
mancône
Planta Erythrophleum suaveolens (Guill. & Perr.) Brenan, Fam.Fabaceae.
àwárí [âuárí]
curiosidade.
àwáwí [âuáuí]
apologia;
paliação;
pretensão;
evasão.
àwáwí èké [âuáuí êké]
cavilação.
awáyémákùú [auáiémákùú]
coqueiro de vênus
Planta Dracaena laxissima Engl., Fam.Fracaenaceae.
awẹ [aué]
pau ferro
Planta Margaritaria discoidea (Baill.) G.L.Webster, Fam.Phyllanthaceae.
àwẹ̀ [âuê]
jejum.
awẹ́ méji [aué médji]
dupla.
awẹdé [auédé]
quaresminha rasteira
Planta Dissotis rotundifolia (Sm.) Triana, Fam.Melastomataceae.
àwẹ̀fín [âuêfín]
olax subscorpioidea
Planta Olax subscorpioidea Oliv., Fam.Olacaceae.
awẹ́léso [auélésso]
pau ferro
Planta Margaritaria discoidea (Baill.) G.L.Webster, Fam.Phyllanthaceae.
àwẹ́lẹ́wà [âuéléuâ]
pessoa esbelta.
awere pẹ́pẹ́ [auere pépé] (Chama Louco)
agrião do pará
Planta Spilanthes acmella DC. var. oleracea (L.) Hook. f., Fam.Asteraceae
Planta Spilanthes filicaulis (Schumach. & Thonn.) C.D.Adams, Fam.Asteraceae Sin. de Acmella caulirhiza Delile.
àwèwí [âuêuí]
sândalo africano
Planta Baphia nitida Lodd., Fam.Fabaceae.
àwín [âuín]
tamarindo veludo
Planta Dialium guineense Willd., Fam.Fabaceae.
àwìn [âuìn]
crédito.
àwíṣẹ [âuíxé]
algodoeiro
Planta Gossypium arboreum L., Fam.Malvaceae.
àwíyán [âuíián]
xique xique
Planta Crotalaria retusa L., Fam.Fabaceae.
àwíyé [âuíié]
explicação;
interpretação.
awo [auo]
culto;
fundamento;
mistério;
negócio secreto;
segredo.
awó [auó]
galinha d'angola
Espécime Numida meleagris (Linnaeus, 1758), Fam.Numididae.
awò [auô]
telescópio.
awọ [auó]
couro.
awọ̀ [auô]
moda.
àwo [âuo]
panela;
prato.
àwọ̀ [âuô]
compleição;
cor; {sombra}
sombra;
pigmento.
àwo àiya [âuo âia]
couraça
peitoral.
àwo alámọ̀ [âuo alámô]
porcelana.
àwọ̀ àlùkọ̀ [âuô âlùkô]
roxo.
awọ ara [auó ara]
pele humana.
àwọ̀ ara [âuô ara]
cor da pele.
àwọ̀ aro [âuô aro]
azul.
àwọ̀ àyìnrín [âuô âínrín]
cor azul claro.
àwọ̀ búlúù [âuô búlúù]
azul.
àwọ búráwùn [âuó búráuùn]
castanho.
àwọ̀ dúdú [âuô dúdú]
preto.
awọ ejọ́ [auó edjó]
uma pele de cobra descartada.
àwọ̀ eléerú [âuô eléerú]
cinzento.
awọ epọ̀n [auó epan]
pele do escroto.
awọ ẹran [auó éran]
couro;
pele curtida de animal.
awọ ẹran gbigbẹ tirun-tirun [auó éran bibé tirun-tirun]
couro.
àwo érú sìgá [âuo érú sìgá]
cinzeiro.
àwọ̀ ewé [âuô eué]
verde.
àwọ̀ fàdákà [âuô fâdákâ]
prata.
àwo fifè nlá [âuo fifê nlá] {colocar comida}
travessa.
àwọ̀ funfun [âuô funfun]
branco.
àwo ìfowó [âuo ìfouó]
pia.
àwo ìgbàiya-ogun [âuo ìbâia-ogun]
couraça.
àwo imi [âuo imi]
penico.
àwo iyọ̀ [âuo iô]
saleiro.
àwo kékeré [âuo kékeré]
pires.
àwo kòtò [âuo kôtô]
bacia.
àwọ̀ òdodo [âuô ôdodo]
amarelo.
àwọ̀ òféfe [âuô ôféfe]
cor azul claro.
àwo ojú [âuo odjú]
óculos.
àwọ̀ ojú òrun [âuô odjú ôrun]
azul;
cor azul claro.
àwọ̀ oríṣiríṣi [âuô oríxiríxi]
cores variadas.
àwọ̀ òwú [âuô ôuú]
cochlospermum
Planta Cochlospermum planchonii Hook.f., Fam.Cochlospermaceae.
àwọ̀ pako [âuô pako]
marrom.
àwo pẹrẹsẹ [âuo péréssé]
prato.
àwo pọkọ [âuo pókó]
prato.
àwo pọpọ [âuo pópó]
travessa.
awọ́ pupa [auó pupa]
cipó chumbo
Planta Cuscuta racemosa Mart. et Humb., Fam.Convolvulaceae.
àwọ pupa bi èjè [âuó pupa bi êdjê]
avermelhado.
àwọ pupa fẹ́rẹ́ [âuó pupa féré]
cor de rosa.
àwọ̀ pupa rúsúrúsú [âuô pupa rússúrússú]
amarelo.
awó rere [auó rere] (puxador de bondade)
noz de cola
Planta Cola millenii K. Schum., Fam.Sterculiaceae.
àwọ̀ sánmà [âuô sánmâ]
nuvem.
àwọ̀ wúrà [âuô uúrâ]
ouro.
àwọ̀ yẹlò [âuô iélô]
amarelo.
àwòdì [âuôdì]
gavião.
àwòdì apẹja [âuôdì apédja]
águia-pesqueira.
àwòjíìji [âuôdjíìdji]
especulação;
espelho;
espelho de vidro;
vidro.
àwòjọ [âuôdjó]
imitação.
àwòká [âuôká]
inspeção.
àwọ́ká [âuóká]
perambulação.
awolọwọNAGÔ [auolóuó]
erva do sião
Planta Chromolaena odorata (L.) King & H.E. Robins., Fam.Asteraceae.
àwòmọ́ran [âuômóran] {natureza}
paisagem.
awọn [auón]
tartaruga;
tartaruga terrestre.
awọ́n [auón]
língua.
àwọn [âuón]
as;
os;
aquelas;
aqueles;
essas;
elas;
esses;
eles.
àwọn alábàṣiṣẹ́pọ̀ [âuón alábâxixépô]
pessoal.
àwọn alágbára òfin [âuón alábára ôfin]
autoridades.
àwọn àmì ìṣàjèjì [âuón âmì ìxâdjêdjì]
síndrome.
àwọ́n ẹ̀fọ́ [âuón êfó]
vegetais.
awọn ẹja [auón édja]
rede de pesca.
àwọn èròjà [âuón êrôdjâ]
acessórios.
àwọn ẹ̀yà ohun jíjẹ láti inú odò wá [âuón êiâ orrun djídjé láti inú odô uá]
frutos do mar.
awọn ẹ̀yàa ara [auón êiâa ara]
membros.
awọn fawẹli [auón fauéli]
vogais.
àwọn gbolohun ọ̀rọ̀-ṣiṣẹ́ [âuón bolorrun ôrô-xixé]
citações;
frases famosas.
àwọn ìjòyẹ [âuón ìdjôié]
principados.
àwọn ìwé ìlú [âuón ìué ìlú]
arquivos.
àwọn ìwé-ọ̀rọ̀ ti o ni ìbámu [âuón ìué-ôrô ti o ni ìbámu]
vocabulário complementar.
àwọn kan [âuón kan]
alguns.
àwọ̀n kì íṣe ako kì [âuôn kì íxe ako kì]
rede.
àwọn nkan [âuón nkan]
coisas.
àwọn nkan títà [âuón nkan títâ] {comércio}
artigos.
awọn ofin [auón ofin]
condições;
termos.
awọn okun [auón okun]
tartaruga marinha.
àwọn ọlọ́pàá [âuón ólópâá]
políciais.
àwọn ọmọ-ogun [âuón ómó-ogun]
tropas.
àwọn onílẹ̀ ìlú amẹ́ríkà [âuón onílê ìlú améríkâ] {americana}
india; {americano}
indio.
àwọn oníròhìn [âuón onírôrrìn]
mídia;
notícias.
àwọn ọ̀rọ̀ [âuón ôrô]
vocabulário.
àwọn òṣìṣẹ́ [âuón ôxìxé]
pessoal.
awọ́n rin wán [auón rin uán]
abajerú
Planta Chrysobalanus icaco L., Fam.Chrysobalanaceae.
awòòyó [auôôió] {Epíteto de Yèmọnja, a mais velha das Orixás, possui ligação com Oxalá, Oxumarê e Xangô. Sempre vista vestindo branco perolado e cristal é responsável pelas marés.}
awoió.
àwòrán [âuôrán]
fotografia; {livro}
ilustração;
imagem;
representação;
slide;
vista;
desenho;
esboço;
impressão; {objeto}
modelo;
retrato.
àwòrán atọka [âuôrán atóka]
diagrama.
àwòrán ayé [âuôrán aié]
atlas;
mapa.
àwòrán ẹ̀yà ara [âuôrán êiâ ara]
anatomia.
àwòrán ìfọwáyà [âuôrán ìfóuáiâ]
desenho.
àwòrán inú ara afẹ̀rọ yà [âuôrán inú ara afêró iâ]
raio x.
àwòrán ìwòkuwò [âuôrán ìuôkuuô]
pornografia.
àwòràn ìwọ̀n [âuôrân ìuôn]
gráfico.
àwòrán orí ẹ̀yà ayé [âuôrán orí êiâ aié]
hemisfério.
àwòrán orí tàbí ojú [âuôrán orí tâbí odjú]
perfil.
àwòrán tí nrìn [âuôrán tí nrìn]
filme.
àwòrán-ilẹ̀ [âuôrán-ilê]
contorno.
aworo ona [auoro ona]
erva nó
Planta Synedrella nodiflora (L.) Gaertn., Fam.Asteraceae.
àwòròṣàṣa [âuôrôxâxa] {Orixás}
sacerdote.
awóròsò [auórôssô]
crista de perú
Planta Acalypha wilkesiana, Fam.Euphorbiaceae.
àwọ́ṣe [âuóxe]
proselitismo.
àwọ̀sùn [âuôssùn]
alojamentos.
àwọ̀tẹ́lẹ̀ [âuôtélê]
roupa íntima.
awowèrè [auouêrê]
cata-pequena
Planta Rauvolfia vomitoria Afzel., Fam.Apocynaceae.
awújẹ [auúdjé]
dólico do egito
Planta Lablab purpureus (L.) Sweet, Fam.Fabaceae.
àwùjẹ̀ [âuùdjê]
fontanela
feijão vermelho
Planta Phaseolus vulgaris L., Fam.Fabaceae.
àwùjọ [âuùdjó]
assembléia;
coleção;
congregação;
sociedade;
concílio;
grupo;
reunião.
awun [auun]
avidez;
mesquinhez;
miséria;
parcimônia;
sofreguidão
tartaruga.
awùn [auùn]
árvore do queijo
Planta Alstonia boonei De Wild., Fam.Apocynaceae.
àwúre [âuúre]
boa sorte;
ventura;
amuleto de sorte.
awùsá [auùssá]
nogueira africana
Planta Plukenetia conophora Müll.Arg., Fam.Euphorbiaceae.
awùsá òyìnbó [auùssá ôínbó]
noz
Planta Plukenetia conophora Müll.Arg., Fam.Euphorbiaceae.
aya [aia]
esposa
drypetes
Planta Drypetes chevalieri Beille, Fam.Euphorbiaceae.
àyà [âiâ]
bravura
peito.
aya bàbá ẹni [aia bâbá éni]
madrasta.
ayaba [aiaba]
rainha.
àyàbà [âiâbâ]
qualquer coisa não essencial;
incidente;
trabalho por peça;
um evento casual.
ayàdà [aiâdâ]
jacarandá rosa
Planta Stereospermum kunthianum Cham., Fam.Bignoniaceae.
ayafi [aiafi]
a menos que;
a não ser que;
exceção.
ayálégbé [aiálébé]
arrendatária;
arrendatário.
àyan [âian]
curiosidade;
cheiro ofensivo;
fedor.
àyàn [âiân] (Orixá dos Tambores)
ayan {Árvore da qual é retirada a madeira para a fabricação do machado de Xangô}
ayan
Planta Distemonanthus benthamianus Baill., Fam.Fabaceae.
ayánà mọ́igbó [aiánâ móibó]
gloriosa dos jardins
Planta Gloriosa simplex L., Fam.Colchicaceae Sin. de Gloriosa superba L..
ayanbọ [aianbó]
pessoa voluntariosa.
àyànfẹ̀ [âiânfê]
favorita.
ayangbẹ [aianbé]
o que está bem seco ou assado.
àyànjẹ [âiândjé]
imposição;
trapaça.
àyànmọ́ [âiânmó]
destino;
fato.
àyànmọ́-ìpin [âiânmó-ìpin]
destino.
àyànṣe [âiânxe]
uma coisa feita sob encomenda.
ayarọ [aiaró]
aleijado.
ayaṣebi [aiaxebi]
a menos que;
caso contrário;
exceto.
àyàtíta [âiâtíta]
azia.
ayàwòrán ilé [aiâuôrán ilé]
arquiteto.
ayé [aié]
terra;
amoreira africana
Planta Morus mesozygia Stapf, Fam.Moraceae
mundo;
universo.
àyè [âiê]
chance;
licença;
oportunidade;
vaga; {escolar}
férias;
acesso; {área}
espaço;
ocasião;
permissão.
àyè àárín [âiê âárín]
intervalo.
àyè ẹrú lẹ̀hìn ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ [âiê érú lêrrìn ókô aiókélé]
mala de automóvel.
ayédún [aiédún] (O mundo é doce)
ayedun.
àyẹ́jù [âiédjù]
muita exaltação.
ayérayé [aiéraié]
eterno.
àyẹ̀wò ìwé owó [âiêuô ìué ouó]
auditar.
àyẹyẹ [âiéié]
exibição;
ostentação;
pompa.
ayẹyẹ ìnáwó [aiéié ìnáuó]
celebração.
ayẹyẹ ìparí [aiéié ìparí]
graduação.
ayí [aì]
aquilo que gira ou rola.
àyíbọ̀ [âìbô]
retrogressão.
àyídà [âìdâ]
inovação.
àyíká [âìká]
ambiente;
auréola;
bússola;
esfera;
aro;
ciclo;
círculo;
período.
ayin [ain]
inhame branco
Planta Dioscorea rotundata Poir., Fam.Dioscoreaceae.
àyìn [âín]
bétula africana
Planta Anogeissus leiocarpa (DC.) Guill. & Perr., Fam.Combretaceae.
ayìnbọn [aínbón]
artilheiro.
àyìnrarẹ̀ [âínrarê]
ostentador;
um dado auto-elogio e auto-admiração.
ayìnrẹ́ [aínré]
albizia coriaria;
Planta Albizia coriaria Welw. ex Oliv., Fam.Fabaceae
alfarroba;
Planta Albizia adianthifolia (Schumach.) W.Wigth, Fam.Fabaceae
muiando
Planta Albizia antunesiana Harms, Fam.Mimosaceae.
ayìnrẹ́ bánábánà [aínré bánábánâ]
albizia coriaria;
Planta Albizia coriaria Welw. ex Oliv., Fam.Fabaceae
kambala escura
Planta Albizia ferruginea (Guill. & Perr.) Benth., Fam.Fabaceae.
ayìnrẹ́ bonnabọ́nná [aínré bonnabónná]
albizia coriaria
Planta Albizia coriaria Welw. ex Oliv., Fam.Fabaceae.
àyìnrẹ́ pópó [âínré pópó]
pau de raio
Planta Albizia zygia (DC.) J.F.Macbr., Fam.Fabaceae.
ayìnrẹ́ ṣemíṣe ọlọ́ṣẹ [aínré xemíxe ólóxé]
kambala escura
Planta Albizia ferruginea (Guill. & Perr.) Benth., Fam.Fabaceae.
àyìnrẹ́tà [âínrétâ]
grandiúva;
Planta Trema Orientalis (L.) Blume, Fam.Cannabaceae
pau de raio
Planta Albizia zygia (DC.) J.F.Macbr., Fam.Fabaceae.
àyìnrín [âínrín]
azul claro.
àyìnyìn [âínín]
grandiúva
Planta Trema Orientalis (L.) Blume, Fam.Cannabaceae.
àyípo [âìpo]
sitiar.
ayo [aio]
abundância;
corpulência;
integridade;
plenitude;
repleção; {som}
sonoridade; {som}
volume.
ayó [aió]
juta
Planta Corchorus olitorius L., Fam.Tiliaceae.
ayò [aiô]
alho
Planta Allium sativum L., Fam.Liliaceae.
ayọ́ [aió]
soluto.
ayọ̀ [aiô]
alegria;
boas-vindas;
exultação;
felicidade;
satisfação;
contentamento;
deleite;
prazer
prazer.
àyọ̀NAGÔ [âiô]
olho de gato
Planta Caesalpinia bonduc (L.) Roxb., Fam.Fabaceae.
ãyò [aaiô]
favorita;
pessoa amada.
ayọ̀ ńla [aiô unla]
arrebatamento.
ayọ̀ púpọ̀ [aiô púpô]
arrebatamento.
ayọ̀-àyọju [aiô-âiódju]
êxtase.
ayọ-san [aió-san]
dinheiro pago por um sacrifício.
àyọ́lò [âiólô]
citação.
ayọ̀n [aiôn]
serra.
àyọ́n [âián] (Orixá dos Tambores) {Àyọ́n representa a expressão sonora das divindades, é o símbolo do tambor que serve como depositário dos poderes divinos e ele é o veiculo que Ihe da voz. A consagração de Ayan no tambor Batá e feita por meio de ritual e elementos litúrgicos sagrados, que ficam dentro do tambor, que e selado hermeticamente com as duas peles. Quando Ayan é fixado no tambor é chamado de “Eleekoto”. O ritual de consagração inclui a pintura do tambor com a assinatura de Ṣàngó. Eleekoto e representado por uma miniatura de tambor Batá que não pode ser tocada, pois simboliza o}
ayon.
ayọ̀n ọnipín [aiôn ónipín] {serra}
lima.
àyọ́niwò [âiániuô]
espião;
detetive particular;
escutar casualmente;
espionar.
ayọrin [aiórin]
uma fundação.
àyọtá [âiótá]
vendendo em pequenas quantidades.
àyọ́ta [âióta]
algo feito ou dito em particular.
àyọ́tà [âiótâ]
venda privada ou leilão.
àyrá ìgbóná [âirá ìbóná] (Pai do Fogo)
airá igboná.
ayù [aiù]
alho
Planta Allium sativum L., Fam.Liliaceae.
ayùn [aiùn]
serra; {Ferramenta}
arquivo.
ayúnbọ̀ [aiúnbô]
alfarroba africano
Planta Parkia biglobosa (Jacq.) Benth., Fam.Fabaceae.
ayùnrẹ́ wẹẹrẹ [aiùnré uééré]
alfarroba
Planta Albizia adianthifolia (Schumach.) W.Wigth, Fam.Fabaceae.